Ανάλυση στο Foreign Affairs προειδοποιεί ότι ένας πόλεμος με το Ιράν δεν θα φέρει τη γεωπολιτική αναδιάταξη που προσδοκούν ορισμένοι στη Δύση
Η ιδέα ότι μια μεγάλη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια νέα, πιο σταθερή περιφερειακή τάξη αποτελεί, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, περισσότερο ευσεβή πόθο παρά ρεαλιστικό σενάριο. Σε πρόσφατη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Foreign Affairs, η ειδικός σε θέματα διεθνούς ασφάλειας Dalia Dassa Kaye (Ντάλια Ντάσα Κέι) υποστηρίζει ότι η προσδοκία μιας «Νέας Μέσης Ανατολής» μέσα από στρατιωτική αναμέτρηση με το Ιράν αποτελεί στην πραγματικότητα μια επικίνδυνη γεωπολιτική αυταπάτη.
Η ανάλυση της Kaye έρχεται σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων στην περιοχή, όπου οι σχέσεις μεταξύ του Ισραήλ, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν παραμένουν εξαιρετικά τεταμένες. Σε ορισμένους στρατηγικούς κύκλους στη Δύση κυριαρχεί η άποψη ότι μια αποφασιστική στρατιωτική σύγκρουση θα μπορούσε να αποδυναμώσει το ιρανικό καθεστώς και να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Η συγγραφέας όμως θεωρεί ότι αυτή η προσέγγιση παραγνωρίζει την ιστορική εμπειρία και τις βαθύτερες πολιτικές δυναμικές της περιοχής.
Όπως επισημαίνεται στο άρθρο, οι μεγάλες στρατιωτικές επεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν τη σταθερότητα που επιδίωκαν οι εξωτερικές δυνάμεις. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις προκάλεσαν νέα κύματα αστάθειας και ανακατατάξεων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν: ο πόλεμος στο Ιράκ το 2003, οι επεμβάσεις στο Αφγανιστάν, η αποσταθεροποίηση μετά την Αραβική Άνοιξη. Γεγονότα που αντί να δημιουργήσουν σταθερότητα, συνέβαλαν στη δημιουργία νέων εστιών έντασης και ενίσχυσης περιφερειακών ανταγωνισμών.
Σύμφωνα με τη συγγραφέα, η Μέση Ανατολή αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό σύστημα, στο οποίο συγκλίνουν εθνοτικές, θρησκευτικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις δεκαετιών. Σε αυτό το περιβάλλον, η ισχύς του Ιράν δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις κρατικές του δομές ή στις στρατιωτικές δυνατότητές του. Η επιρροή της Τεχεράνης εκτείνεται μέσα από ένα δίκτυο πολιτικών και στρατιωτικών συμμαχιών σε διάφορες χώρες της περιοχής, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την πλήρη ανατροπή της περιφερειακής του παρουσίας μέσω μιας στρατιωτικής επιχείρησης.
Παράλληλα, η ανάλυση υπογραμμίζει ότι οι εσωτερικές αδυναμίες πολλών κρατών της Μέσης Ανατολής –πολιτική αστάθεια, οικονομικά προβλήματα και κοινωνικές εντάσεις– αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες αστάθειας. Αυτά τα προβλήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με στρατιωτικά μέσα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις οι συγκρούσεις τα επιδεινώνουν.
Η συγγραφέας προειδοποιεί επίσης για τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης. Ένας πόλεμος με το Ιράν δεν θα περιοριζόταν απαραίτητα σε μια διμερή στρατιωτική αναμέτρηση. Αντίθετα, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια πολυεπίπεδη σύγκρουση που θα επηρέαζε μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής, εμπλέκοντας διάφορους περιφερειακούς δρώντες και μη κρατικές οργανώσεις.
Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε πιθανότατα σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στην περιφερειακή ασφάλεια αλλά και στην παγκόσμια οικονομία, ιδίως σε ό,τι αφορά τις ενεργειακές αγορές και τη σταθερότητα των διεθνών εμπορικών οδών. Επιπλέον, η εμπλοκή μεγάλων δυνάμεων θα μπορούσε να μετατρέψει μια τοπική κρίση σε ευρύτερη γεωπολιτική αντιπαράθεση.
Η Kaye υποστηρίζει ότι η επιδίωξη μιας νέας περιφερειακής τάξης μέσα από στρατιωτική κλιμάκωση είναι μια στρατηγική που στηρίζεται σε λανθασμένες υποθέσεις. Η ιστορία της περιοχής δείχνει ότι η σταθερότητα επιτυγχάνεται πολύ πιο δύσκολα και απαιτεί μακροχρόνιες πολιτικές διαδικασίες, διπλωματικές πρωτοβουλίες και συνεργασία μεταξύ των κρατών της περιοχής.
Στο πλαίσιο αυτό, η συγγραφέας προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση για τη διαχείριση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή. Αντί για στρατιωτικές λύσεις, υποστηρίζει ότι απαιτούνται: διπλωματικές πρωτοβουλίες, περιφερειακές συμφωνίες ασφάλειας, οικονομική συνεργασία και σταδιακή αποκλιμάκωση των ανταγωνισμών, γιατί μόνο μέσα από πολυμερείς πολιτικές διαδικασίες μπορεί να υπάρξει βιώσιμη σταθερότητα.
Η προοπτική μιας «Νέας Μέσης Ανατολής», καταλήγει η ανάλυση, δεν είναι απαραίτητα ανέφικτη. Ωστόσο, δεν μπορεί να οικοδομηθεί μέσα από πολέμους και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις. Αντίθετα, απαιτείται μια πιο σύνθετη και μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της αστάθειας στην περιοχή.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εντάσεις αυξάνονται και οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται, η προειδοποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Για πολλούς αναλυτές, η «νέα Μέση Ανατολή» παραμένει προς το παρόν περισσότερο μια υπόσχεση παρά μια πραγματικότητα.
- Διαβάστε την ανάλυση της Dalia Dassa Kaye, στο αμερικανικό περιοδικό διεθνών σχέσεων και της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, Foreign Affairs με τίτλο «The Mirage of a New Middle East» και υπότιτλο «War With Iran Won’t Reshape the Region the Way America Wants», στα αγγλικά, πατώντας ΕΔΩ
