:

25 2011

Βασλης Φουρτονης: δσκαλος, αναπληρωματικς Αιρετς ΑΠΥΣΠΕ Αττικς

Περιγραφ: http://tvxs.gr/sites/default/files/imagecache/node_image/article/2010/47/45654-gorgopotamos1.jpg

Η κατεστραμμνη γφυρα του Γοργοποτμου

Η ανατναξη της γφυρας σαν σμερα 25 Νοεμβρου 1942, αποτλεσε την κορυφαα αντιστασιακ πρξη κατ τη διρκεια της Γερμανικς κατοχς. Υπρξε αποτλεσμα της συνεργασας των δο μεγαλτερων αντιστασιακν οργανσεων, του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, υπ την υψηλ καθοδγηση βρετανν κομντος.

Στις 29 Σεπτεμβρου 1942 μα ομδα αποτελομενη απ δδεκα κομντος, με επικεφαλς τον συνταγματρχη ντι Μιερς και τον ελληνομαθ ταγματρχη Κρις Γουντχουζ, πεσε με αλεξπτωτα στην περιοχ της Γκινας. Ανμεσ τους ταν ο Ελλαδτης Θεμιστοκλς Μαρνος κι νας Κπριος με το κωδικ νομα «Γιννης». Σκοπς τους, να ρθουν σε επαφ με τους λληνες αντρτες και να υλοποισουν την «Επιχερηση Χρλινγκ», που εχε σχεδισει το Συμμαχικ Στρατηγεο στο Κιρο.

Το σχδιο προβλεπε την ανατναξη μιας απ τις τρεις γφυρες, Παπαδις, Ασωπο και Γοργοποτμου (και οι τρεις βρσκονται στον ορειν γκο του Μπρλλου), πνω απ τις οποες περνει η σιδηροδρομικ γραμμ Θεσσαλονκης - Αθηνν. ταν η μοναδικ αξιπιστη δοδος προς τα λιμνια της Ντιας Ελλδας και η αχρστευσ της θα προκαλοσε τη διακοπ του ανεφοδιασμο της γερμανικς στρατις του Ρμελ στη Βρειο Αφρικ. Βρισκμαστε λγο πριν απ την Μχη του Ελ Αλαμιν, που θα κρινε πολλ για την πορεα των στρατιωτικν επιχειρσεων στην περιοχ αυτ.

Τις επμενες μρες ο Μιερς με τον λοχαγ Χμσον κατπτευσαν και τις τρεις πιθανς για σαμποτζ περιοχς και κριναν τι η γφυρα του Γεργοποτμου ταν ο ευκολτερος στχος. πρεπε, μως, να εξασφαλσουν την υποστριξη των αντρτικων ομδων για να χει πιθαντητα επιτυχας η επιχερηση.

Στις 19 Νοεμβρου ο Μιερς σπευσε να συναντσει το Ναπολοντα Ζρβα, τον αρχηγ του ΕΔΕΣ στο Μαυρολιθρι Φωκδας. Εκε φτασε την επομνη και ο ηγτης του ΕΛΑΣ, ρης Βελουχιτης. λοι συμφνησαν τι στχος του σαμποτζ θα ταν η γφυρα του Γοργοποτμου, ενς παραποτμου του Σπερχειο ποταμο. Τρεις μρες αργτερα γινε η κατπτευση του χρου απ κοιν ομδα ανταρτν και στις 22 Νοεμβρου καταστρθηκε το τελικ σχδιο. Η επιχερηση ορστηκε για τη νχτα της 25ης Νοεμβρου.

Περιγραφ: http://www.sansimera.gr/media/photos/main/Gorgopotamos-antipoina.jpg

:

9

Η γφυρα του Γοργοποτμου φυλασσταν απ 100 ιταλος και 5 γερμανος στρατιτες. Η φρουρ διθετε βαρι πολυβλα και οπλοπολυβλα και η εξουδετρωσ της απαιτοσε κεραυνοβλα ενργεια. Στην επιχερηση αποφασστηκε να λβουν μρος 150 νδρες (86 του ΕΛΑΣ, 52 του ΕΔΕΣ και οι 12 κομντος). Το σχδιο προβλεπε την εξουδετρωση την παρενχληση της φρουρς απ τους αντρτες, την ρα που οι κομντος θα τοποθετοσαν τα εκρηκτικ για την ανατναξη της γφυρας.

Τη νχτα της 25ης Νοεμβρου 1942 μια φοβερ κρηξη σε μια συχη κοιλδα της κεντρικς Ελλδας κοψε στη μση τη γφυρα του Γοργοποτμου, απ’ που περνοσε η σιδηροδρομικ γραμμ που συνδεε την Αθνα με τον Βορρ. Τα εκρηκτικ που τοποθτησαν και πυροδτησαν Βρετανο σαμποτρ πτυχαν το στχο τους, που δεν ταν λλος απ την ανατναξη της γφυρα. Ββαια θα πρπει να πομε στο σημεο αυτ τι δεν υπρχε αυτ η επιτυχα αν προηγουμνως η κοιν δρση ανταρτν του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ δεν εχε επιτχει να εξουδετερσει την ιταλικ φρουρ της.

Η σιδηροδρομικ γραμμ βγκε εκτς λειτουργας για αρκετς εβδομδες, προκαλντας λλειψη καυσμων και διακοπς ρεματος στην Αθνα. Η κορυφαα αυτ πρξη της ελληνικς αντστασης κανε φανερ την ευλωτη θση του ξονα στην Ελλδα, η οποα εξαρττο απ μια λεπτ λωρδα σιδηροδρμου και αυτοκινητοδρμου, που κατβαινε σαν φδι κατ μκος της ανατολικς ακτς της χρας.

Η επιχερηση εχε σχεδιαστε και καθοδηγηθε απ Βρετανος στρατιωτικος, μλη του SOE (Special Operations Executive) – του Εκτελεστικο Ειδικν Επιχειρσεων. Η αποστολ τους, που εχε την κωδικ ονομασα Χρλινγκ, ταν να ανατινξουν τη γφυρα για να σταματσει ο ανεφοδιασμς των δυνμεων του ξονα στη Βρεια Αφρικ. Κατπιν, θα φευγαν απ την Ελλδα.

Κλενοντας να υπενθυμσουμε τι αυτ η Βρετανικ Στρατιωτικ Αποστολ παρμεινε ως το τλος του πολμου και παιξε ναν αμφισβητομενο ρλο στην πολιτικ του αντιστασιακο κινματος. σο για τους αντρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, την επιτυχα στον Γοργοπταμο θα ακολουθοσε η μεταξ τους σγκρουση με τα γνωστ σε λους μας δυσρεστα αποτελσματα του εμφυλου πολμου που ακολοθησε.

Ακολοθως παραθτουμε να ρθρο του ιστορικο Θανση Καλλιανιτη, Δρ Ιστορας ΑΠΘ, το οποο δημοσιετηκε στην Καθημεριν της Κυριακς στις 10/10/2010

Το σαμποτζ σχεδασαν και οργνωσαν Βρετανο στρατιωτικο

του Θανση Kαλλιανιτη

Περιγραφ: http://www.sansimera.gr/media/photos/main/Gorgopotamos.jpg

Η ανατναξη της γφυρας του Γοργοποτμου τη νχτα της 25ης Νοεμβρου 1942 δεν ταν το μοναδικ στην Ελλδα γεγονς που συνεργστηκαν διφορες μεταξ τους παρατξεις, ο ΕΔΕΣ και το ΕΑΜ εν προκειμνω, αφο τρεις μνες αργτερα, στο οροπδιο Φαρδκαμπος της Σιτιστας αντρτες του αριστερο ΕΛΑΣ και συνδελφο τους εθνικιστς της ΥΒΕ/ΕΚΑ αιχμαλτισαν να ολκληρο τγμα Ιταλν.

Χωρς το πρτο εναι απθανο να υπρχε το δετερο κι αμφτερες οι επιτυχες διθεταν κοιν παρονομαστ, ναν αμσως επακολουθσαντα ενδοελληνικ σπαραγμ. Εναι φανερ πως η διαφοροποηση ανγεται στον «ανδοχο»: στον Φαρδκαμπο δεν υπρχε κανες, εν ο Γοργοπταμος σχεδιστηκε, οργανθηκε και κατ να μρος εκτελστηκε απ Βρετανος. Χωρς την παρουσα τους χι μνον δεν θα λβαινε χρα η καταστροφ της γφυρας, αλλ η μετπειτα σημαντικ νοπλη αντσταση εναντον των τριν κατακτητν δσκολα θα ξεπερνοσε στην παιθρο το στδιο των ασνδετων ανταρτοομδων, εκ των οποων ελχιστες θα ασχολονταν με μαζικς επιθσεις εναντον των κατακτητν.

Ισχυρ νδειξη των ειρημνων αποτελε η ενιασια βαθι παρανομα, διβαζε διλυση, απ Γερμανος και Βουλγρους των ενπλων ελληνικν σχηματισμν κατ τη φθινοπωριν εξγερση του 1941 στη Μακεδονα. Διττς, χι μως και ισομερος, φσεως ταν η πτση των Βρετανν στην Κεντρικ Ελλδα τλη Σεπτεμβρου του 1942, πως φανεται απ τους επικεφαλς τους.

Ο αρχηγς της Αποστολς, αντισυνταγματρχης Μηχανικο ντμουντ Μγιερς, εξφραζε το στρατιωτικ μρος, σμφωνα με το οποο επειγταν η διακοπ των γερμανικν ενισχσεων απ την Ευρπη στη Βρεια Αφρικ μσω των ελληνικν σιδηροδρμων. Εκτς απ τις ειδικς του γνσεις για την καταστροφ της γφυρας, η νστολη παρουσα του ταν απαρατητη για την λξη σε να σμα των κεχωρισμνων Ελλνων ανταρτν. Στον υποδιοικητ της Βρετανικς Αποστολς, φεδρο ταγματρχη Πυροβολικο Κρστοφερ Γοντχαουζ, ναν πανξυπνο, ελληνομαθ και ωκποδα (προσν ριστο για την περσταση) νεαρ αφθηκε το πολιτικ σκλος της υποθσεως. Καθς ο Κρις, πως ταν το παρωνμι του, επρκειτο να παραμενει στην Ελλδα, εν ο αρχηγς του να επιστρψει στο Κιρο, φανεται πως το σαμποτζ βραινε ολιγτερο απ την επιτπια αναγνριση του πεδου και την εν καιρ διαχεριση των ιδιαιτεροττων του.

Η παρουσα των Βρετανν ταν αναγκαα, αφο περσσευαν οι θολς αναγνσεις για την κατσταση στην Ελλδα, τουλχιστον λγω της μυστικτητας και της απστασης μεταξ του χωριο και της πλης. τσι, οι πληροφορες που ξεκινοσαν απ την παιθρο φθαναν με βραδτητα στην Αθνα που υπρχε συμμαχικς πομπς ασυρμτου για να μεταδοθον στη Μση Ανατολ.

ταν αδνατον λοιπν να εξακριβωθε εξ αποστσεως τι σχυε και τι χι στον κσμο των ελληνικν βουνν, παραδεγματος χριν ο πραγματικς αριθμς των ανταρτν, το ποιν, οι σκοπο οι αρχηγο τους. τσι, γραφικο κλφτες διαφημζονταν ως πραγματικο αγωνιστς, εν κτω απ ηχηρ ψευδνυμα κρβονταν ποικλων ειδν νδρες. Ελχιστοι π. χ. γνριζαν τι ο «ταγματρχης Πυροβολικο ρης Βελουχιτης» ταν στην πραγματικτητα απστρατος δεκανας κι ασμαντος ως ττε στο Πανελλνιο δηλωσας κομμουνιστς, εν οι περισστεροι αγνοοσαν τι ηνοχος του ΕΑΜ, στις δλτους του οποου δροσε ο ρηθες, ταν το ΚΚΕ. Κριτριο για την επιλογ του τπου προσεδφισης αποτλεσε η γεωγραφα.

τσι, παρ’ λο που στον λυμπο δροσαν νοπλοι λληνες απ την νοιξη δη του 1942, προτιμθηκε η Στερε Ελλδα, επειδ εκε στεκαν οι στχοι, τρεις τερστιες γφυρες – τα Τμπη δεν προσφρονταν κι επιπροσθτως βρσκονταν πολ μακρι απ την Αθνα.

Για την καταστροφ των γεφυρν χρειζονταν δεκδες αντρτες, αλλ οι μνοι ββαιοι για τη συμμετοχ τους ταν σοι δροσαν υπ τις διαταγς του απτακτου συνταγματρχη Ναπολοντος Ζρβα, γνωστο στους συμμχους, αφο δη εχε λβει σημαντικ οικονομικ στριξη για τη δημιουργα ανοιχτο αντρτικου.

Στην τερστια σωματικ (και ψυχικ) αντοχ του υποδιοικητ Κρις οφελεται εν πολλος η ερεση και σνδεση του μακρινο ΕΔΕΣ με τους Βρετανος δολιοφθορες στην Γκινα. Την πτση των αλεξιπτωτιστν μαθαν αμσως οι Ιταλο, γι’ αυτ και κνησαν δυνμεις εξερεσς τους. Καθς οι συνδσεις καθυστεροσαν, διαμορφθηκε η αντληψη τι την αγνοοσε ο ΕΛΑΣ της περιοχς, παρ’ λο που το γεγονς, εξχον στην τοπικ Ιστορα, διαδθηκε προφανς αστραπιαα. Με παρμοια ταχτητα εικζεται πως εχε εξαπλωθε και η φμη τι οι Βρετανο αγραζαν με λρες σφγια και τρφιμα για την επιβωσ τους χωρς να τα κατσχουν.

Ο ΕΔΕΣ και ο ΕΛΑΣ δρασαν απ κοινο

Η εμφνιση του ΕΛΑΣ στη σκην συνπεσε με την φιξη των ανταρτν του Ναπολοντος Ζρβα στο πεδο, με τους τελευταους αποφασισμνους να λβουν μρος αμσως στην ανατναξη. Ο ΕΔΕΣ θα δρεπε τη δξα του εγχειρματος και αφειδ συμμαχικ στριξη σε περπτωση αχειρας του ΕΛΑΣ, κτι χι εντελς απθανο, αφο λγω της αυστηρς πολιτικς δομς του τελευταου ταν φυσικ να αναμνεται γκριση συμμετοχς απ αντερα κλιμκια. Καθς μως επρκειτο για εγχερημα στην περιοχ του ΕΛΑΣ, η απουσα του πιθαντατα θα κατληγε στον λθαργο, αν χι τη διλυση των μονδων του, αφο καννας απ τους απλος αντρτες δεν θα την εκλμβανε ως ορθ.

Τελικς επιλχτηκε ως στχος η γφυρα του Γοργοποτμου και στερα απ αναγνωρσεις το τριμερς σχδιο καταστροφς της εχε ως εξς: α) τοποθτηση και εμπρευση εκρηκτικν στη βση των μεταλλικν στηριγμτων β) απασχληση εκμηδνιση της εκατρωθεν ιταλικς φρουρς γ) απαγρευση φιξης ενισχσεων και διακοπ επικοινωνιν Για το πρτο μρος η τεχνογνωσα αρκοσε, αφο εκτς του Μγιερς υπρχαν και λλοι Βρετανο αξιωματικο μπειροι των εκρηκτικν.

Η εκτλεση των υπολοπων δο μερν προπθετε ορθ κατανομ πλων, κυρως αυτομτων στεν, και πυρομαχικν, ιδως χειροβομβδων μιλς, αφο ο εχθρς εχε οχυρωθε, σωστ διαμοιρασμ ανταρτν και αυστηρ τρηση χρονοδιαγρμματος μσα στη χειμωνιτικη δυσχωρα, λογικς σχσεις στις οποες διακρνονταν οι Βρετανο, ιδιατερα ο Κρις. Η αρχηγα της επιχερησης αφθηκε στον (απτακτο) συνταγματρχη Ζρβα ως αντερο στον βαθμ απ λους τους παρευρισκομνους, γι’ αυτ αργτερα αυτν επικρυξαν οι Ιταλο.

Την καταβολ του νοτου βθρου της γφυρας που οι Ιταλο ταν πολυπληθστεροι ανλαβε ο βαθμοφρος του ΕΔΕΣ Μιχαλ Μυριδκης, λγω της λλειψης αξιωματικν στον ΕΛΑΣ παρ εξαιτας του εντυπωσιακο παραστματς του.

Ο ρης Βελουχιτης δεν προσφρθηκε ως υποψφιος, πρτον διτι ταν πλασματικς «ταγματρχης», κι πειτα επειδ φοβταν να μην αποκαλυφθον τσο ο πραγματικς στρατιωτικς βαθμς του σο και το ονοματεπνυμ του. Συμμετεχε μως στο επιτελεο της επιχερησης και ταν χρσιμος για να προσδδει τλμη στους νδρες του, κτι που δη το εχαν αποδεξει.

ρτια λοιπν οργανωμνη η επιχερηση ταν αφσικο να μην επιτχει. ταν αντρτες και Βρετανο αποσρθηκαν ευτυχες απ το πεδο, ο Ζρβας επστρεψε στην περιοχ του Βλτου απ που εχε εξορμσει. Για τη συμμετοχ οι Βρετανο προσφρθηκαν να δσουν παρσημα και χρματα τσο στον Ζρβα σο και στον Βελουχιτη, αλλ ο τελευταος εν αρνθηκε το πρτο, αποδχτηκε το δετερο, τοι 250 χρυσς λρες μετρητος τον Νομβριο κι λλες τσες ναν μνα μετ.

Η οικονομικ εξρτηση του ΕΛΑΣ απ τους Βρετανος εχε αρχσει. Ολγες ημρες αργτερα βαδζοντας στα χνη του Κρις ο ΕΛΑΣ, ενισχυμνος με δο νους εξ Αθηνν καθοδηγητς, ανταπδωσε την επσκεψη των ανταρτν του ΕΔΕΣ με μια κρια μως διαφορ: ο Ζρβας εχε προσλθει αδελφικς για την επιτυχα ενς κοινο σκοπο, εν η εισρμηση του ρη σκπευε στην εξρθρωση του ΕΔΕΣ. πειτα απ τη μεστευση του Κρις προς στιγμν μνον κατευνστηκε η μφυλη σγκρουση. Η γφυρα που εχε ενσει τους αντρτες εχε τελικς καταστραφε.

 

* Ο κ. Θανσης Καλλιανιτης εναι ιστορικς, δρ Ιστορας ΑΠΘ. Αναδημοσευση απ την Καθημεριν της Κυριακς της 10/10/2010

 

Βιβλα

  • Θμη Μαρνου: «Αποστολ Harling 1942: Η επιχερηση Γοργοπταμου» («Παπαζσης»)
  • Κρις Γουντχουζ: «Το μλο της ριδος» («Εξντας»)
  • ντι Μιερς: «Η ελληνικ περιπλοκ» («Εξντας»)