Έρευνα του BBC αποκαλύπτει τη στρατολόγηση «μισθοφόρων» στον Έβρο και καταγγελίες για ακραία βία και κακοποίηση
Η αστυνομία στην Ελλάδα στρατολογεί μετανάστες για να απωθεί βίαια άλλους μετανάστες πίσω από τα χερσαία σύνορα με την Τουρκία, σύμφωνα με εκτεταμένα στοιχεία που αποκάλυψε το BBC. Έχουμε δει εσωτερικά αστυνομικά έγγραφα στα οποία φύλακες περιγράφουν πώς η στρατολόγηση των λεγόμενων «μισθοφόρων» διατάχθηκε και επιβλεπόταν από ανώτερους αξιωματικούς.
Τα ευρήματά μας αποκαλύπτουν καταγγελίες για βαρβαρότητα, με μάρτυρες να αναφέρουν ότι μετανάστες ξεγυμνώθηκαν, ληστεύτηκαν, ξυλοκοπήθηκαν, ακόμη και σεξουαλικά κακοποιήθηκαν. Υποστηρίζεται ότι οι μισθοφόροι απασχολούνται ανεπίσημα στα σύνορα τουλάχιστον από το 2020.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε στο BBC ότι «δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα» για τις καταγγελίες περί χρήσης μεταναστών σε επαναπροωθήσεις (pushbacks), ενώ οι αρχές της χώρας δεν απάντησαν στα γραπτά αναλυτικά αιτήματά μας για σχολιασμό. Οι επαναπροωθήσεις —η αναγκαστική επιστροφή μεταναστών και αιτούντων άσυλο πίσω από τα σύνορα χωρίς τη δέουσα διαδικασία— θεωρούνται γενικά παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η έρευνα και οι μαρτυρίες
Η δική μας έρευνα ξεκίνησε το περασμένο φθινόπωρο, όταν μας στάλθηκε ένα σοκαριστικό βίντεο που φέρεται να δείχνει μετανάστες να κακοποιούνται από μισθοφόρους. Έκτοτε, συγκεντρώσαμε πληροφορίες από πρώην μισθοφόρους, αστυνομικές πηγές και επίσημα έγγραφα:
- Ένας συνοριοφύλακας κατέθεσε σε πειθαρχική ακρόαση ότι είχε πληροφορίες, τις οποίες ανέφερε στους ανωτέρους του, ότι μισθοφόροι βίαζαν γυναίκες μετανάστριες.
- Δύο μετανάστες και ένας πρώην μισθοφόρος λένε ότι είδαν ακραία βία τόσο από μισθοφόρους όσο και από την ελληνική αστυνομία, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων που ξυλοκοπήθηκαν μέχρι λιποθυμίας.
- Μια μετανάστρια λέει ότι ένας μασκοφόρος έβγαλε την πάνα της κόρης της ψάχνοντας για τιμαλφή.
Μια αστυνομική πηγή στην περιοχή μάς είπε ότι οι μισθοφόροι χρησιμοποιούνται για να απωθήσουν ακόμα και εκατοντάδες άτομα την εβδομάδα. «Δεν υπάρχει στρατιώτης, αστυνομικός ή αξιωματικός της Frontex που να υπηρετεί εδώ στον Έβρο και να μην γνωρίζει ότι γίνονται επαναπροωθήσεις», πρόσθεσε.
Διαπιστώσαμε ότι οι μισθοφόροι είναι και οι ίδιοι μετανάστες, στρατολογημένοι από χώρες όπως το Πακιστάν, η Συρία και το Αφγανιστάν. Ανταμείβονται με μετρητά και κινητά που κλέβουν από άλλους μετανάστες, καθώς και με έγγραφα που τους επιτρέπουν τη διέλευση από την Ελλάδα.
«Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε»
Μιλήσαμε με δύο Σύριους μετανάστες που ισχυρίζονται ότι αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Τουρκία μέσω του ποταμού Έβρου. Η «Αμάλ» (ψευδώνυμο) ανέφερε ότι η οικογένειά της συνελήφθη το 2025 στην Ορεστιάδα. Παραδόθηκαν σε δύο μασκοφόρους που τους πήραν τα τηλέφωνα και τις ταυτότητες. Στον ποταμό, η έρευνα ήταν εξευτελιστική: «Η κόρη μου φορούσε πάνα, την έβγαλαν. Ούρλιαζε από τον φόβο», λέει η Αμάλ.
Ένας άλλος μετανάστης, ο «Αχμάντ», δήλωσε ότι ξυλοκοπήθηκε μέχρι αναισθησίας από την αστυνομία και στη συνέχεια στοιβάχτηκε σε ένα φορτηγό με δεκάδες άλλους. «Λόγω του συνωστισμού και της μυρωδιάς, οι άνθρωποι ασφυκτιούσαν. Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε».
Οι «παράνομοι λεμβούχοι»
Σε πειθαρχική ακρόαση του 2024, πέντε συνοριοφύλακες που αντιμετωπίζουν κατηγορίες για διαφθορά παραδέχθηκαν τη χρήση μισθοφόρων, τους οποίους αποκαλούσαν «λεμβούχους». Ένας φύλακας είπε ότι το 2020 του ζητήθηκε να βρει λεμβούχους για να κάνουν τις επαναπροωθήσεις, επειδή ο Covid-19 και η ένταση με την Τουρκία καθιστούσαν το έργο επικίνδυνο για την αστυνομία. Οι φύλακες επικοινωνούσαν μέσω Viber με κωδικοποιημένες φράσεις όπως «Χ άτομα στην επιχείρηση από την Ειδική Ομάδα».
Ηθική κατάρρευση και εξαναγκασμός
Ο «Μαρουάν», ένας Μαροκινός που μίλησε στο BBC από το Παρίσι, επιμένει ότι δεν είχε άλλη επιλογή από το να δεχτεί να γίνει μισθοφόρος το 2020. «Ένιωσα αναγκασμένος να πω ναι γιατί φοβόμουν ότι θα με χτυπήσουν», λέει. Πέρασε 10 εβδομάδες μεταφέροντας κόσμο πίσω στην Τουρκία και καίγοντας τα υπάρχοντα των μεταναστών για να καταστρέψει τα αποδεικτικά στοιχεία.
Αν και η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της, οι καταγγελίες αυτές, σύμφωνα με τη Μαρία Γαβουνέλη, πρόεδρο της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), θα μπορούσαν να συνιστούν «εξαιρετικά σημαντική» παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
- Διαβάστε από το πρωτότυπο το άρθρο των δημοσιογράφων Jessica Parker και Kostas Kallergis του του, με τίτλο «Greek police using masked migrants to forcibly push other migrants back across border», πατώντας ΕΔΩ
