Η κάλπη που έρχεται δεν ρωτά μόνο ποιος θα κυβερνήσει. Ρωτά πώς θα κυβερνηθεί η Ελλάδα. Ο πρώην πρωθυπουργός στηρίζει πλήρως τις προτάσεις και τη στάση του ΠΑΣΟΚ να ψηφίσει «παρών» στην πρώτη ψηφοφορία της παρούσας Βουλής.
Με ένα εκτενές κείμενο για την αναθεώρηση του Συντάγματος που δημοσίευσε ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, στο προσωπικό του ιστολόγιο, ασκεί δριμεία κριτική στις προτάσεις της ΝΔ και την τακτική που ακολούθησε η κυβερνητική πλειοψηφία στην πρώτη φάση που ολοκληρώθηκε,
Με την παρέμβαση του αυτή εξηγεί σε πως το πρόβλημα είναι το ίδιο το σύστημα διακυβέρνησης και όχι μόνο το ποιος κυβερνά. Παράλληλα, υπογραμμίζει πως το κράτος παραμένει «συγκεντρωτικό, αδιαφανές και πελατειακό» και πως «υπηρετεί τους λίγους και ισχυρούς, ταλαιπωρεί τους πολλούς, εξαντλεί τους δημιουργικούς και παραγωγικούς πολίτες, υποθηκεύει το μέλλον των παιδιών μας».
Σημειώνει πως η επόμενη Βουλή που θα είναι αναθεωρητική, «θα έχει τη δύναμη να αλλάξει αυτούς τους κανόνες. Να επαναθεμελιώσει τη Δημοκρατία» και επισημαίνει πως μία τέτοια ευκαιρία έρχεται μόνο μία φορά κάθε δέκα και πλέον χρόνια.
Κλείνοντας τονίζει επίσης πως η επαναθεμελίωση της Δημοκρατίας μπορεί να γίνει μέσα από έξι τομές που αλλάζουν τον τρόπο διακυβέρνησης
Αναλυτικά το άρθρο του Γιώργου Παπανδρέου
«Αυτό το κείμενο απευθύνεται σε κάθε πολίτη.
Σε σένα που δουλεύεις, αλλά ο μισθός δεν φτάνει. Που ψάχνεις σπίτι και βρίσκεις παράλογες τιμές. Που περιμένεις ώρες σε ένα νοσοκομείο που κάποτε ήταν το καμάρι της χώρας. Που πληρώνεις πανάκριβα υγεία, παιδεία, ενέργεια και τρόφιμα. Που βλέπεις το ένα σκάνδαλο μετά το άλλο να θάβεται, χωρίς λογοδοσία. Που ατενίζεις το μέλλον με έντονο σκεπτικισμό, χωρίς ελπίδα και προοπτική.
Σε σένα που ψήφισες, ξαναψήφισες, άλλαξες κυβερνήσεις – και είδες κάθε προσπάθεια για καινοτόμες και δίκαιες αλλαγές να αντιμετωπίζει αντιστάσεις και υπονομεύσεις, ενώ το βαθύτερο πρόβλημα παρέμενε το ίδιο.
Γιατί; Επειδή το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος κυβερνά. Είναι το ίδιο το σύστημα διακυβέρνησης.
Ένα κράτος συγκεντρωτικό, αδιαφανές και πελατειακό. Ένα κράτος που υπηρετεί τους λίγους και ισχυρούς, ταλαιπωρεί τους πολλούς, εξαντλεί τους δημιουργικούς και παραγωγικούς πολίτες, υποθηκεύει το μέλλον των παιδιών μας.
Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Μήπως όμως το σύστημα αναπαράγεται; Και όσο αναπαράγεται, καμία υπόσχεση για «καλύτερες μέρες» δεν έχει αντίκρισμα;
Ο κύκλος, όμως, μπορεί να σπάσει.
Η επόμενη Βουλή θα είναι αναθεωρητική. Θα έχει τη δύναμη να αλλάξει αυτούς τους κανόνες. Να επαναθεμελιώσει τη Δημοκρατία.
Μια τέτοια ευκαιρία έρχεται μόνο μία φορά κάθε δέκα και πλέον χρόνια.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, με μια δεύτερη ψηφοφορία στην Ολομέλεια, η Βουλή έκλεισε τον κατάλογο των άρθρων που θα αναθεωρηθούν. Μια διαδικασία σχεδόν αθόρυβη, μέσα στο καλοκαίρι – αλλά ίσως με τη σημαντικότερη ψηφοφορία αυτής της κοινοβουλευτικής περιόδου.
Το «ναι» συγκέντρωσε από 158 έως 161 ψήφους, σε σύνολο 293 ψηφισάντων. Απλή πλειοψηφία. Πιο κάτω βέβαια από τους 180 για την υπερ-πλειοψηφία.
Για το ΠΑΣΟΚ αυτό αποτέλεσε συνειδητή πολιτική επιλογή.
Το Σύνταγμα αλλάζει σε δύο στάδια και από δύο Βουλές. Η σημερινή αποφασίζει ποια άρθρα ανοίγουν. Η επόμενη, η αναθεωρητική, αποφασίζει το περιεχόμενό τους.
Ό,τι περνούσε τώρα με ευρεία συναίνεση, με 180 ψήφους, θα μπορούσε αύριο να γραφτεί με απλή πλειοψηφία – δηλαδή, ενδεχομένως, από μία και μόνη κυβέρνηση, με τους δικούς της συμβούλους, τις δικές της προτεραιότητες, τα δικά της μέτρα. Και το αντίστροφο: ό,τι πέρασε τώρα με απλή πλειοψηφία, θα απαιτήσει αύριο 180 ψήφους – τότε ακριβώς που θα γράφονται οι πραγματικές λέξεις.
Το ερώτημα, επομένως, ήταν απλό αλλά και σημαντικό μαζί. Πού θέλουμε να απαιτείται η συναίνεση; Στον κατάλογο των άρθρων που ανοίγουν – ή στις ίδιες τις λέξεις που θα μας δεσμεύουν για μια ολόκληρη δεκαετία;
Το ΠΑΣΟΚ απάντησε καθαρά: στην ουσία.
Ψηφίσαμε «παρών» στα άρθρα που θέλουμε να αλλάξουν και περιλαμβάνονται στη δική μας πρόταση: ψηφιακά δικαιώματα και τεχνητή νοημοσύνη, μέσα ενημέρωσης, παιδεία, ιδιοκτησία και παραμεθόριες περιοχές, υγεία και στέγη, περιβάλλον, κόμματα, ευθύνη υπουργών, ηγεσία της Δικαιοσύνης, ανεξάρτητες αρχές και αυτοδιοίκηση, διεύρυνση της δημοκρατικής συμμετοχής.
Το «παρών» δεν σημαίνει απουσία. Αντιθέτως σημαίνει: ναι, να ανοίξει το άρθρο – όχι όμως με λευκή επιταγή. Το περιεχόμενο θα αποφασιστεί με ευρύτερη συναίνεση.
Και ψηφίσαμε «όχι» όπου διαφωνούμε με την ίδια την κατεύθυνση: στην εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, στο εκλογικό σύστημα, στη νομιμοποίηση πελατειακών πρακτικών μέσω της «θωράκισης» του βουλευτικού ρόλου, στον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας που οδηγεί σε ένα οιονεί Συνταγματικό Δικαστήριο χωρίς εγγυήσεις, και στη συνταγματοποίηση ιδεολογικών αγκυλώσεων για τη δημόσια διοίκηση.
Δεν ήταν ελιγμός αλλά πράξη θεσμικής ευθύνης – ακόμη και απέναντι στον εαυτό μας. Αν αύριο γίνουμε κυβέρνηση, ούτε εμείς θα μπορούμε να γράψουμε μόνοι μας το Σύνταγμα. Αλλά αυτή την αντίληψη ακριβώς επιδιώκουμε να κάνουμε πράξη.
Το 2019, η Νέα Δημοκρατία αξιοποίησε τις υπερ-πλειοψηφίες της προηγούμενης Βουλής για να αλλάξει μονομερώς τον τρόπο εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας. Η συναίνεση διακηρύχθηκε, αλλά στην πράξη παραβιάστηκε. Το 2025 είδαμε το αποτέλεσμα: εκλογή Προέδρου με στενή κομματική στήριξη.
Με την ψήφο της 16ης Σεπτεμβρίου, αυτό δεν μπορεί να επαναληφθεί. Το ουσιαστικό διακύβευμα μεταφέρεται στην επόμενη Βουλή και θα απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία.
Αυτό σημαίνει ότι ο ελληνικός λαός, με την επόμενη ψήφο του, δεν θα επιλέξει μόνο κυβέρνηση. Θα επιλέξει δυνάμεις, κατευθύνσεις και συσχετισμούς για τις μεγάλες συνταγματικές αλλαγές.
Η επόμενη κάλπη δεν θα είναι απλώς εκλογική. Θα είναι, σε σημαντικό βαθμό, συντακτική.
Ας μιλήσουμε καθαρά: τι φταίει και τι όχι
Η Νέα Δημοκρατία προσπαθεί να φορτώσει στο Σύνταγμα τα προβλήματα της δικής της διακυβέρνησης. Να το χρησιμοποιήσει ως άλλοθι.
Δεν φταίει το Σύνταγμα για όσα αποκαλύφθηκαν στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Για το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων με Predator. Για τον ανοχύρωτο σιδηρόδρομο και την τραγωδία των Τεμπών. Για τις απευθείας αναθέσεις δισεκατομμυρίων σε λίγους και εκλεκτούς. Ούτε για την ενεργειακή πολιτική που αφαιρεί εισόδημα από τις οικογένειες και διογκώνει τα κέρδη λίγων εταιρειών.
Όπως δεν ήταν το Σύνταγμα που παραποίησε τα δημοσιονομικά στοιχεία της χώρας το 2009. Ήταν η Κυβέρνηση της ΝΔ που το έκανε και προκάλεσε την εικόνα βαθιάς αναξιοπιστίας της χώρας μας διεθνώς και την αναγκαστική προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης.
Όλα αυτά δεν τα προκάλεσε ένα κείμενο, το Σύνταγμα. Τα προκάλεσε μια αντίληψη εξουσίας: συγκεντρωτισμός, αδιαφάνεια, κομματική νομή του κράτους.
Και όμως, το Σύνταγμα μετράει.
Όχι γιατί λύνει από μόνο του τα πάντα. Αλλά γιατί ορίζει τι επιτρέπεται και τι όχι. Ποιος ελέγχει ποιον. Πού σταματά η εξουσία και πού αρχίζουν τα δικαιώματά σου.
Είναι θεμέλιο. Πυξίδα. Μοχλός αλλαγής.
Κάθε δημοκρατικό Σύνταγμα κρίνεται από τις απαντήσεις του σε τέσσερα θεμελιώδη ερωτήματα.
Ποιον εμπιστεύεται; Την εκάστοτε εξουσία ή τον πολίτη; Καμία εξουσία, ούτε τη σημερινή ούτε την αυριανή, ούτε τη δική τους, ούτε τη δική μας. Τον πολίτη εμπιστεύεται.
Ποιος ελέγχει ποιον; Η εξουσία τον εαυτό της; Την εξουσία η κυβερνητική πλειοψηφία; Καμία εξουσία δεν μπορεί να ελέγχει τον εαυτό της. Ό,τι μένει ανεξέλεγκτο, αργά ή γρήγορα εκτρέπεται. Απαιτείται υπέρτερη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και κοινωνικός έλεγχος.
Πού λογοδοτούν όσοι κυβερνούν; Σε ανεξάρτητο κριτή. Όχι στους πολιτικούς τους φίλους.
Δεσμεύει το Σύνταγμα και την πλειοψηφία; Η εκλογική νίκη δεν είναι λευκή επιταγή. Σε μια δημοκρατία η κυβερνώσα πλειοψηφία κρίνεται από το πώς ασκεί την εξουσία. Με σεβασμό σε κάθε πολίτη ή με κατάχρηση, ιδιοποίηση και νομή της εξουσίας; Όπως επισημαίνει η Επιτροπή Βενετίας, αυτή η διάσταση είναι καθοριστική για την ποιότητα της δημοκρατίας μας.
Η αντίληψη «πήρα την πλειοψηφία και κάνω ό,τι θέλω» δεν είναι δημοκρατία. Είναι παραποίησή της.
Τον Δεκέμβριο του 2025, η Επιτροπή Βενετίας έκανε κάτι απολύτως σαφές. Επικαιροποίησε τη «Λίστα Ελέγχου για το Κράτος Δικαίου», με την οποία αξιολογούνται 46 ευρωπαϊκές χώρες, και πρόσθεσε δύο νέα, κρίσιμα κεφάλαια: ποιος ελέγχει τη λειτουργία όσων έχουν την εξουσία και ποιος ελέγχει αν οι νόμοι σέβονται το Σύνταγμα.
Αυτό φαίνεται καθαρά στις ανεξάρτητες αρχές.
Η Επιτροπή Βενετίας ζητά δύο εγγυήσεις ταυτόχρονα:
– Αυξημένη πλειοψηφία, ώστε καμία κυβέρνηση να μην επιλέγει μόνη της εκείνους που θα την ελέγχουν.
– Μηχανισμό άρσης του αδιεξόδου, ώστε η ανάγκη συναίνεσης να μην γίνεται άλλοθι για παράλυση.
Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για το άρθρο 101Α δεν εξασφαλίζει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αφήνει ανοιχτό τον δρόμο για κομματικές επιλογές.
Το ίδιο συμβαίνει με το άρθρο 86. Η τελική απόφαση για τη δίωξη υπουργών παραμένει στα χέρια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Και η ψηφοφορία γίνεται ονομαστικά – όχι για να προστατεύεται η ανεξαρτησία των βουλευτών, αλλά για να διασφαλίζεται η κομματική πειθαρχία.
Με απλά λόγια: ο ελεγχόμενος εξακολουθεί να κρατά το κλειδί του ελέγχου του.
Αυτό δεν αποτελεί θεσμική αλλαγή. Είναι η συνταγματική θωράκιση του ίδιου συστήματος εξουσίας.
Επαναθεμελίωση: έξι τομές που αλλάζουν τον τρόπο διακυβέρνησης
Το ΠΑΣΟΚ κατέθεσε ένα πλήρες κείμενο, άρθρο προς άρθρο. Για να γνωρίζει ο πολίτης πριν από την κάλπη.
Πρώτο θεμέλιο: η φωνή του πολίτη
Σήμερα ο πολίτης μιλά μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια. Το πρώτο θεμέλιο αλλάζει αυτή τη σχέση.
Προτείνω έναν νέο, τέταρτο θεσμικό άξονα της Δημοκρατίας. Δίπλα στη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική λειτουργία: η συμμετοχική και διαβουλευτική δημοκρατία.
Μόνιμες συνελεύσεις πολιτών με κλήρωση – όπως στην αρχαία Αθήνα και σήμερα στην Ιρλανδία, τη Γαλλία και το Βέλγιο. Συμμετοχικοί προϋπολογισμοί σε κάθε δήμο και περιφέρεια. Ψηφιακή διαβούλευση για κάθε νομοσχέδιο.
Κανένα μείζον νομοσχέδιο χωρίς προηγούμενη διαβούλευση και ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση. Τέλος στις νυχτερινές τροπολογίες.
Η αποκέντρωση του κράτους φέρνει την εξουσία πιο κοντά στον πολίτη.
Δεύτερο θεμέλιο: ο πραγματικός έλεγχος της εξουσίας
Σήμερα ο απλός πολίτης δικάζεται από δικαστές, ο υπουργός, από τους πολιτικούς του φίλους. Όταν η ίδια πλειοψηφία που κυβερνά αποφασίζει ποιος θα ελεγχθεί, ο πολίτης καταλαβαίνει ότι ο νόμος δεν είναι ίδιος για όλους.
Η δίωξη υπουργών δεν θα αποφασίζεται από τους συναδέλφους τους, αλλά από ειδικό δικαστικό συμβούλιο που θα ορίζεται με κλήρωση.
Η ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων δεν θα επιλέγεται από την κυβερνητική πλειοψηφία, αλλά από ευρεία μικτή επιτροπή. Και με τετραετές cooling-off.
Οι ανεξάρτητες αρχές αποκτούν αυξημένη πλειοψηφία και μηχανισμό άρσης του αδιεξόδου. Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας κατοχυρώνεται συνταγματικά και αναλαμβάνει τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων.
Οι εξεταστικές επιτροπές θα συγκροτούνται με τα δύο πέμπτα των βουλευτών.
Η Διαύγεια γίνεται συνταγματική υποχρέωση. Κάθε δαπάνη, σύμβαση και κρατική απόφαση θα είναι δημόσια.
Τρίτο θεμέλιο: η ασφάλεια της καθημερινής ζωής
Το Σύνταγμα υπόσχεται υγεία και στέγη, αλλά ως ευχή, όχι ως υποχρέωση. Το δικαίωμα είναι το αντίθετο και της χάρης και της συναλλαγής.
Το ΕΣΥ κατοχυρώνεται ως σύστημα ενιαίο, αποκεντρωμένο, ποιοτικό και ισότιμα προσβάσιμο.
Η στέγη γίνεται υποχρέωση του κράτους, με κοινωνική κατοικία.
Η ενέργεια γίνεται δικαίωμα. Κανένα νοικοκυριό στο κρύο και στο σκοτάδι. Ο πολίτης, ο δήμος και ο συνεταιρισμός θα μπορούν να παράγουν ενέργεια. Αυτή είναι η ενεργειακή δημοκρατία.
Η πρόληψη της έμφυλης βίας και των γυναικοκτονιών γίνεται ρητή υποχρέωση της Πολιτείας. Η αναπαραγωγική αυτονομία της γυναίκας κατοχυρώνεται.
Τέταρτο θεμέλιο: η τεχνολογία υπό δημοκρατικό έλεγχο
Σήμερα ένας αλγόριθμος που δεν βλέπεις αποφασίζει τι θα διαβάσεις. Τα δεδομένα σου συλλέγονται, πωλούνται. Μια νέα εξουσία, ισχυρότερη από πολλά κράτη, διαμορφώνει τον δημόσιο διάλογο χωρίς να εκλέγεται και χωρίς να λογοδοτεί. Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη. Είναι εξουσία.
Το Σύνταγμά μας μιλά για την «κοινωνία της πληροφορίας» του 2001. Για την τεχνητή νοημοσύνη και τις πλατφόρμες δεν λέει ούτε μία λέξη.
Ισότιμη πρόσβαση στη συνδεσιμότητα. Το δικαίωμα να ξέρεις πότε αποφασίζει για σένα μια μηχανή. Προστασία της ελευθερίας της σκέψης. Ιδιαίτερη προστασία για τα παιδιά.
Κάθε αλγόριθμος που χρησιμοποιεί το κράτος καταγράφεται σε δημόσιο μητρώο. Κάθε άρση του απορρήτου εγκρίνεται από ανεξάρτητη δικαστική αρχή. Καμία κοινωνική βαθμολόγηση πολιτών, καμία μαζική επιτήρηση.
Η γνώση αναγνωρίζεται ως κοινό αγαθό: ανοιχτά δεδομένα, ανοιχτή πρόσβαση στην έρευνα.
Δημοκρατία χωρίς πολυφωνική ενημέρωση δεν υπάρχει. Κατοχυρώνουμε ανεξάρτητη εποπτεία της ιδιοκτησίας και της χρηματοδότησης των ΜΜΕ.
Πέμπτο θεμέλιο: ο κοινός πλούτος, η δημοκρατία στην οικονομία και ένα νέο μέτρο προόδου
Η παραλία, το δάσος, η πλατεία. Δεν είναι «ακίνητα». Είναι ό,τι ανήκει σε όλους μαζί.
Η δημόσια γη, οι αιγιαλοί, ο βυθός, τα δάση και οι κοινόχρηστοι χώροι αναγνωρίζονται ως εθνικός πλούτος υπό ειδική προστασία. Η κυριότητά τους παραμένει στο Δημόσιο. Εκποίηση θα επιτρέπεται μόνο για υπέρτερο δημόσιο συμφέρον και με πλειοψηφία τριών πέμπτων.
Το Σύνταγμα αποκτά ρήτρα για τις μελλοντικές γενιές: δικαίωμα σε υγιές, καθαρό και κλιματικά σταθερό περιβάλλον. Η διαγενεακή δικαιοσύνη γίνεται κριτήριο.
Πρέπει να αλλάξουμε και τον τρόπο με τον οποίο μετράμε την πρόοδο. Μαζί με τον Προϋπολογισμό θα κατατίθεται Έκθεση Κοινωνικής και Περιβαλλοντικής Ευημερίας, με δείκτες για την ανισότητα, τη στεγαστική επιβάρυνση, το φυσικό κεφάλαιο και την ποιότητα ζωής.
Γι’ αυτό αναγνωρίζεται ένας τρίτος, ισότιμος πυλώνας: η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία. Συνεταιρισμοί, επιχειρήσεις εργαζομένων, κοινωνικές επιχειρήσεις, ενεργειακές κοινότητες. Κοινή ιδιοκτησία, κοινή απόφαση, κοινό όφελος.
Το δημόσιο πανεπιστήμιο θωρακίζεται με πραγματική αυτονομία και συνταγματικά κατοχυρωμένη χρηματοδότηση. Πανεπιστήμια κοινωνικού σκοπού, όχι επιχειρήσεις κερδοφορίας.
Έκτο θεμέλιο: μια Ελλάδα ειρήνης και αυτονομίας
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία, η επιδημία του κορωνοϊού, η κρίση στη Μέση Ανατολή, νιώσαμε τις νέες μορφές εξάρτησης.
Η προστασία του Ελληνισμού και της εθνικής κυριαρχίας κατοχυρώνεται ως συνταγματική επιταγή: στη γη, στη θάλασσα, στον αέρα και στον ψηφιακό χώρο.
Ενεργειακή αυτονομία, με τον ήλιο, τον άνεμο και τη γεωθερμία. Ευρωπαϊκή αυτονομία, με μια Ευρώπη πιο δημοκρατική, πράσινη και κοινωνικά δίκαιη.
Η δημόσια παιδεία δεν είναι μόνο κοινωνικό δικαίωμα. Είναι και ζήτημα εθνικής ισχύος.
Και μια τελευταία πρόταση: οι κανόνες για τους κανόνες.
Προτείνουμε να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο θα αναθεωρείται το ίδιο το Σύνταγμα. Το άρθρο 110 πρέπει να ορίζει ότι η αυξημένη πλειοψηφία απαιτείται πάντοτε στην αναθεωρητική Βουλή.
Αυτό που προτείνουμε είναι ένα Σύνταγμα που δίνει φωνή στον πολίτη, ελέγχει την εξουσία, προστατεύει τη ζωή και τον κοινό μας πλούτο, βάζει την τεχνολογία στην υπηρεσία του ανθρώπου και δίνει στην Ελλάδα ασφάλεια, αυτονομία και ειρηνικό προσανατολισμό.
Ο δημόσιος πλούτος χρειάζεται νέα αρχιτεκτονική. Το Υπερταμείο γίνεται Εθνικός Αναπτυξιακός Θεσμός Δημόσιας Περιουσίας και Επενδύσεων.
Η διαβουλευτική δημοκρατία χρειάζεται κανόνες με κληρωτές συνελεύσεις πολιτών, συμμετοχικούς προϋπολογισμούς.
Η διαφάνεια χρειάζεται Διαύγεια δεύτερης γενιάς.
Η ευημερία χρειάζεται μέτρηση και λογοδοσία. Και χρειάζεται φορολογική δικαιοσύνη. Χωρίς αυτήν, η πολιτική ισότητα είναι πρόσχημα.
Οι 180 ψήφοι δεν ανήκουν σε κανένα κόμμα. Αυτές οι αλλαγές δεν επιβάλλονται από ένα κόμμα. Κατακτώνται από μια κοινωνία.
Θα ρωτήσουν: γιατί να είναι το ΠΑΣΟΚ η κινητήρια δύναμη; Η ιστορία έχει απαντήσει. Είμαστε το κίνημα που έφερε:
– το ΑΣΕΠ απέναντι στο ρουσφέτι,
– τη Διαύγεια ως δικαίωμα του πολίτη να γνωρίζει,
– το οικογενειακό δίκαιο που έδωσε στις γυναίκες ισότιμη θέση,
– το ΕΣΥ και τη δωρεάν παιδεία,
– τη συνταγματική κατοχύρωση των ανεξάρτητων αρχών,
– την αποκέντρωση της εξουσίας.
Χρειαζόμαστε λοιπόν έναν νέο δημοκρατικό πατριωτισμό. Όχι τον πατριωτισμό των συμβόλων, αλλά εκείνον που προστατεύει τον πλούτο της χώρας, τους θεσμούς της και τον πολίτη.
Φανταστείτε την Ελλάδα δέκα χρόνια μετά:
– Έναν πολίτη που συμμετέχει και παίρνει αιτιολογημένες απαντήσεις.
– Ένα κράτος όπου κάθε ευρώ είναι ορατό και κάθε εξουσία λογοδοτεί.
– Μια δημόσια περιουσία που υπηρετεί τις επόμενες γενιές.
– Ένα ΕΣΥ και μια δημόσια παιδεία που δεν είναι έρμαιο.
– Μια τεχνολογία στην υπηρεσία του ανθρώπου.
– Μια Ελλάδα ενεργειακά αυτόνομη, πρωταγωνίστρια της ειρήνης στη Μεσόγειο.
Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Υπάρχουν όμως στιγμές που δεν επιστρέφουν, και αυτή είναι μία από αυτές.
Ο πολίτης δεν χρειάζεται σωτήρες. Χρειάζεται δύναμη, φωνή και θεσμούς που του ανήκουν.
Ας γράψουμε μαζί το Σύνταγμα των παιδιών μας.
Όχι μόνο για μια διαφορετική κυβέρνηση, αλλά και για έναν διαφορετικό τρόπο διακυβέρνησης.»
