Η Νέα Δημοκρατία διατηρεί την πρώτη θέση, το ΠΑΣΟΚ αναζητά μεγαλύτερη εκλογική επιρροή, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να συγκροτήσει νέο πολιτικό ακροατήριο, ενώ Σαμαράς και Κασιδιάρης μπορούν να επηρεάσουν τις ισορροπίες στον χώρο της Δεξιάς
Το ελληνικό πολιτικό σκηνικό βρίσκεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι βασικοί κομματικοί συσχετισμοί δεν έχουν ακόμη ανατραπεί, αλλά ταυτόχρονα καταγράφονται σημαντικές μετακινήσεις και διεργασίες στο εκλογικό σώμα.
Η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη θέση των δημοσκοπήσεων, ενώ το ΠΑΣΟΚ διατηρεί την παρουσία του στη δεύτερη γραμμή των μεγάλων κομματικών δυνάμεων. Την ίδια στιγμή, η νέα πολιτική δραστηριότητα του Αλέξη Τσίπρα, η συζήτηση για ενδεχόμενη δημιουργία νέου κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά και η πολιτική επανεμφάνιση του Ηλία Κασιδιάρη προσθέτουν νέες μεταβλητές στον κομματικό ανταγωνισμό.
Η πρόσφατη δημοσκόπηση της MRB αποτυπώνει ένα σημαντικό στοιχείο: ένα μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος εξακολουθεί να μην έχει καταλήξει σε οριστική κομματική επιλογή. Αυτό σημαίνει ότι τα σημερινά ποσοστά δεν αποτυπώνουν απαραίτητα τον τελικό συσχετισμό δυνάμεων, αλλά μια φωτογραφία της εκλογικής συμπεριφοράς στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Νέα Δημοκρατία: Πρώτη δύναμη, αλλά με ανάγκη διατήρησης της εκλογικής της βάσης
Η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να είναι η πρώτη πολιτική δύναμη στις δημοσκοπήσεις. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζει πολιτικές πιέσεις.
Το βασικό ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι η διατήρηση της εκλογικής της βάσης και η αποτροπή μετακινήσεων ψηφοφόρων προς άλλα κόμματα, ιδιαίτερα προς πολιτικούς σχηματισμούς που κινούνται δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας.
Η οικονομία, το διαθέσιμο εισόδημα, η φορολογία, το κόστος ζωής και οι τιμές των καυσίμων αποτελούν βασικά πεδία στα οποία η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει συγκεκριμένες πολιτικές παρεμβάσεις.
Η συζήτηση για τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσπάθειας αυτής. Παράλληλα, η κυβέρνηση συνδέει την οικονομική πολιτική με τον ευρύτερο σχεδιασμό της για την πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια.
Το πολιτικό ζητούμενο είναι εάν αυτές οι κυβερνητικές πολιτικές θα οδηγήσουν σε αύξηση της κυβερνητικής αποδοχής ή εάν οι οικονομικές πιέσεις θα εξακολουθήσουν να λειτουργούν ως παράγοντας απώλειας ψηφοφόρων.
Το ΠΑΣΟΚ: Από τη δημοσκοπική σταθερότητα στην προσπάθεια αύξησης των ποσοστών
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια διαφορετική πολιτική θέση.
Το κόμμα διατηρεί μια σταθερή παρουσία στις δημοσκοπήσεις, αλλά το βασικό του πρόβλημα είναι ότι δεν έχει μέχρι στιγμής μετατρέψει αυτή τη σταθερότητα σε σημαντική αύξηση της εκλογικής του επιρροής.
Για τη Χαριλάου Τρικούπη, το ζητούμενο είναι να διευρύνει την εκλογική της βάση και να προσελκύσει ψηφοφόρους που σήμερα είτε επιλέγουν άλλα κόμματα είτε δηλώνουν αναποφάσιστοι.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η προσπάθεια ενίσχυσης της προγραμματικής ταυτότητας του κόμματος.
Ένα κόμμα που διεκδικεί κυβερνητικό ρόλο πρέπει να παρουσιάζει συγκεκριμένες θέσεις και όχι μόνο να ασκεί αντιπολίτευση στην κυβέρνηση. Η οικονομία, η φορολογία, η υγεία, η παιδεία, το κοινωνικό κράτος, η δημόσια διοίκηση και η ανάπτυξη αποτελούν τα βασικά πεδία στα οποία καλείται να παρουσιάσει ένα συνεκτικό κυβερνητικό πρόγραμμα.
Η προγραμματική αντιπαράθεση μπορεί να γίνει, επομένως, ένα από τα βασικά εργαλεία για την προσέλκυση κεντρώων και μετακινούμενων ψηφοφόρων.
Το κρίσιμο ζήτημα των κυβερνητικών συνεργασιών
Η συζήτηση για το ΠΑΣΟΚ συνδέεται άμεσα και με το ενδεχόμενο κυβέρνησης συνεργασίας.
Εάν μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές κανένα κόμμα δεν συγκεντρώσει τον απαιτούμενο αριθμό κοινοβουλευτικών εδρών για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, θα ανοίξει αναγκαστικά η διαδικασία των πολιτικών διαπραγματεύσεων.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να βρεθεί σε θέση να διαπραγματευθεί τη συμμετοχή του σε κυβερνητικό σχήμα στη βάση συγκεκριμένων προγραμματικών συμφωνιών.
Το σημαντικό στοιχείο θα είναι ότι μια κυβέρνηση συνεργασίας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε συμφωνία για τα πρόσωπα και τις υπουργικές θέσεις. Θα πρέπει να υπάρχει συμφωνία για τις βασικές κυβερνητικές πολιτικές.
Έτσι, το πρόγραμμα μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από την απλή κατάταξη των κομμάτων.
Αλέξης Τσίπρας: Το πρόσωπο και το νέο πολιτικό εγχείρημα
Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στην ενεργό πολιτική συζήτηση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στον χώρο της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο η προσωπική δημοφιλία του πρώην πρωθυπουργού. Είναι εάν μπορεί να συγκροτήσει ένα νέο εκλογικό ακροατήριο και να μετατρέψει την προσωπική πολιτική του επιρροή σε εκλογική δύναμη.
Η διαφορά είναι σημαντική.
Η αποδοχή ενός πολιτικού προσώπου δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την πρόθεση ψήφου υπέρ ενός κόμματος. Για να δημιουργηθεί ένας νέος πολιτικός φορέας απαιτούνται οργανωτική δομή, σαφής πολιτική ταυτότητα, πρόγραμμα και δυνατότητα προσέλκυσης ψηφοφόρων από διαφορετικές κομματικές αφετηρίες.
Επομένως, το επόμενο στάδιο θα κριθεί από το εάν η πολιτική παρουσία του Αλέξη Τσίπρα μπορεί να μετατραπεί σε συγκροτημένη κομματική επιρροή.
Αντώνης Σαμαράς: Πιθανή αναδιάταξη στον χώρο της Δεξιάς
Σημαντική παράμετρος για τη Νέα Δημοκρατία είναι και η πολιτική δραστηριότητα του Αντώνη Σαμαρά.
Εάν ο πρώην πρωθυπουργός προχωρήσει στη δημιουργία νέου πολιτικού φορέα, τότε θα μπορούσε να προκύψει μετακίνηση ψηφοφόρων από τη Νέα Δημοκρατία προς ένα νέο κόμμα στον δεξιό χώρο.
Αυτό είναι το βασικό πολιτικό διακύβευμα.
Δεν πρόκειται μόνο για την προσθήκη ενός ακόμη κόμματος στην εκλογική αναμέτρηση. Ένα νέο κόμμα που θα απευθύνεται σε ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας μπορεί να επηρεάσει άμεσα την εκλογική συσπείρωση της κυβερνητικής παράταξης.
Τα πρόσφατα δημοσκοπικά ευρήματα για την πιθανή ψήφο σε ένα κόμμα Σαμαρά έχουν ήδη προκαλέσει συζήτηση, καθώς καταγράφεται δυνητικό ακροατήριο για μια τέτοια πολιτική επιλογή. Ωστόσο, η δυνητική ψήφος δεν ταυτίζεται με την πραγματική εκλογική πρόθεση και δεν μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι από πού θα προέρχονταν αυτοί οι ψηφοφόροι και εάν μια νέα πολιτική κίνηση θα μπορούσε να μετατρέψει τη δυνητική εκλογική απήχηση σε πραγματική ψήφο στην κάλπη.
Ηλίας Κασιδιάρης: Η ιδεολογική ψήφος στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας
Η περίπτωση του Ηλία Κασιδιάρη είναι διαφορετική.
Εδώ η συζήτηση αφορά έναν συγκεκριμένο ιδεολογικό χώρο της άκρας Δεξιάς, ο οποίος έχει εμφανίσει εκλογική παρουσία και στο παρελθόν.
Οι εκλογικές επιδόσεις των Σπαρτιατών και, σε προηγούμενη περίοδο, της Χρυσής Αυγής δείχνουν ότι υπάρχει τμήμα του εκλογικού σώματος που έχει επιλέξει πολιτικές δυνάμεις αυτού του χώρου.
Η σημερινή πολιτική συζήτηση αφορά επομένως το κατά πόσο αυτό το εκλογικό ακροατήριο μπορεί να αποκτήσει νέα οργανωμένη πολιτική εκπροσώπηση.
Η εξέλιξη αυτή ενδιαφέρει και τα υπόλοιπα κόμματα της Δεξιάς, επειδή ενδεχόμενη αύξηση της εκλογικής επιρροής ενός κόμματος στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας θα μπορούσε να επηρεάσει τη συσπείρωση της δεξιάς εκλογικής βάσης.
Οι αναποφάσιστοι και οι μετακινούμενοι ψηφοφόροι
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες του σημερινού πολιτικού σκηνικού είναι το ποσοστό των αναποφάσιστων ψηφοφόρων.
Πρόκειται για πολίτες που δεν έχουν αποφασίσει ακόμη ποιο κόμμα θα ψηφίσουν ή δεν δηλώνουν συγκεκριμένη κομματική προτίμηση.
Η κατηγορία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τελικό συσχετισμό δυνάμεων.
Εξίσου σημαντικοί είναι οι μετακινούμενοι ψηφοφόροι. Πρόκειται για πολίτες που στις προηγούμενες εκλογές ψήφισαν ένα κόμμα, αλλά σήμερα εξετάζουν διαφορετική επιλογή.
Οι μετακινήσεις αυτές είναι συχνά πιο σημαντικές από μια μικρή άνοδο ή πτώση ενός κόμματος σε μία μεμονωμένη δημοσκόπηση.
Η συσπείρωση θα είναι καθοριστική
Ένας ακόμη βασικός όρος για την κατανόηση των δημοσκοπήσεων είναι η κομματική συσπείρωση.
Με τον όρο αυτό περιγράφεται σε γενικές γραμμές το ποσοστό των ψηφοφόρων που εξακολουθούν να δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν το κόμμα που είχαν επιλέξει στις προηγούμενες εκλογές.
Όταν ένα κόμμα έχει υψηλή συσπείρωση, διατηρεί μεγαλύτερο μέρος της εκλογικής του βάσης. Όταν η συσπείρωση μειώνεται, αυξάνονται οι πιθανότητες μετακίνησης ψηφοφόρων προς άλλες πολιτικές επιλογές ή προς την κατηγορία των αναποφάσιστων.
Γι’ αυτό και η επόμενη περίοδος δεν θα κριθεί μόνο από το πόσους νέους ψηφοφόρους μπορεί να προσελκύσει κάθε κόμμα, αλλά και από το πόσους ψηφοφόρους μπορεί να κρατήσει.
Το πραγματικό πεδίο της πολιτικής μάχης
Με τα σημερινά δεδομένα, η πολιτική αντιπαράθεση εξελίσσεται σε πολλά διαφορετικά επίπεδα.
Η Νέα Δημοκρατία επιδιώκει να διατηρήσει την πρώτη θέση και την κυβερνητική της εκλογική βάση.
Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να αυξήσει τα ποσοστά του και να διευρύνει την εκλογική του επιρροή, παρουσιάζοντας πιο καθαρό κυβερνητικό πρόγραμμα.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να μετατρέψει την προσωπική του πολιτική παρουσία σε νέο πολιτικό και εκλογικό φορέα.
Ο Αντώνης Σαμαράς αποτελεί εν δυνάμει παράγοντα αναδιάταξης του δεξιού εκλογικού χώρου, ιδιαίτερα εφόσον προχωρήσει σε αυτόνομη κομματική παρουσία.
Ο Ηλίας Κασιδιάρης συνδέεται με την προσπάθεια πολιτικής εκπροσώπησης ενός τμήματος της άκρας Δεξιάς.
Και στο κέντρο όλων αυτών βρίσκεται ένα μεγάλο τμήμα ψηφοφόρων που δεν έχει ακόμη οριστικοποιήσει την επιλογή του.
Η επόμενη εκλογική εικόνα θα εξαρτηθεί από τις μετακινήσεις
Το ελληνικό πολιτικό σύστημα δεν βρίσκεται σήμερα σε κατάσταση πλήρους ανατροπής. Βρίσκεται όμως σε περίοδο αναδιάταξης των εκλογικών συσχετισμών.
Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη, το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να διευρύνει την εκλογική του βάση, ενώ νέες πολιτικές πρωτοβουλίες μπορούν να δημιουργήσουν μετακινήσεις ψηφοφόρων.
Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι επομένως μόνο το σημερινό ποσοστό κάθε κόμματος.
Είναι η κατεύθυνση των ψηφοφόρων.
Ποιοι παραμένουν πιστοί στο κόμμα που ψήφισαν; Ποιοι μετακινούνται; Ποιοι αναζητούν νέο κόμμα; Ποιοι παραμένουν αναποφάσιστοι; Και ποιοι πολιτικοί χώροι μπορούν να μετατρέψουν τη δυνητική υποστήριξη σε πραγματική ψήφο;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που θα καθορίσουν την επόμενη φάση του κομματικού ανταγωνισμού.
Η σημερινή δημοσκοπική εικόνα αποτελεί απλώς το σημείο εκκίνησης. Οι πραγματικές πολιτικές ισορροπίες θα διαμορφωθούν από την κομματική συσπείρωση, τις μετακινήσεις ψηφοφόρων, την εμφάνιση νέων πολιτικών φορέων, τα προγράμματα των κομμάτων και τις πιθανές κυβερνητικές συνεργασίες.
Και όσο πλησιάζει η επόμενη εκλογική αναμέτρηση, αυτά τα στοιχεία θα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τις απλές διαφορές μεταξύ των κομμάτων στις δημοσκοπήσεις.
