Στην «Αναφορά στον Γκρέκο», ο Νίκος Καζαντζάκης περιγράφει συγκλονιστικά την πρώτη του μέρα στο σχολείο και την παράδοσή του στον αυστηρό δάσκαλο από τον πατέρα του, με τη χαρακτηριστική φράση «το κρέας δικό σου, τα κόκαλα δικά μου». Η σκηνή αυτή αντικατοπτρίζει τη σκληρή παιδαγωγική αντίληψη της εποχής, όπου ο δάσκαλος είχε απόλυτη εξουσία για τη σωματική τιμωρία του μαθητή.
….Η μητέρα μου είχε δώσει ένα κλωνί βασιλικό, να τον μυρίζουμαι, λέει, να παίρνω κουράγιο, και μου κρέμασε το χρυσό σταυρουλάκι της βάφτισής μου στο λαιμό.
«Με την ευκή του Θεού και με την ευκή μου…» μουρμούρισε και με κοίταξε με καμάρι.
Ήμουν σαν ένα μικρό καταστολισμένο σφαγάρι κι ένιωθα μέσα μου περφάνια και φόβο, μα το χέρι μου ήταν σφηνωμένο βαθιά μέσα στη φούχτα του πατέρα μου κι αντρειεύουμουν. Πηγαίναμε, πηγαίναμε, περάσαμε τα στενά σοκάκια, φτάσαμε στην εκκλησιά του Αϊ-Μηνά, στρίψαμε, μπήκαμε σ’ ένα παλιό χτίρι, με μια φαρδιά αυλή, με τέσσερις μεγάλες κάμαρες στις γωνιές κι ένα κατασκονισμένο πλατάνι στη μέση. Κοντοστάθηκα, δείλιασα, το χέρι μου άρχισε να τρέμει μέσα στη μεγάλη ζεστή φούχτα.
Ο πατέρας μου έσκυψε, άγγιξε τα μαλλιά μου, με χάδεψε, τινάχτηκα, ποτέ δε θυμόμουν να μ’ έχει χαδέψει, σήκωσα τα μάτια και τον κοίταξα τρομαγμένος. Είδε πως τρόμαξα, τράβηξε πίσω το χέρι του:
«Εδώ θα μάθεις γράμματα, να γίνεις άνθρωπος, κάμε το σταυρό σου».
Ο δάσκαλος πρόβαλε στο κατώφλι, κρατούσε μια μακριά βίτσα και μου φάνηκε άγριος, με μεγάλα δόντια, και κάρφωσα τα μάτια μου στην κορφή του κεφαλιού του να δω αν έχει κέρατα, μα δεν είδα, γιατί φορούσε καπέλο.
«Ετούτος είναι ο γιος μου», του ’πε ο πατέρας μου. Ξέμπλεξε το χέρι μου από τη φούχτα του και με παράδωκε στο δάσκαλο. «Το κρέας δικό σου, του ’πε, τα κόκαλα δικά μου, μην τον λυπάσαι, δέρνε τον, κάμε τον άνθρωπο».
«Έγνοια σου, καπετάν Μιχάλη, έχω εδώ το εργαλείο που κάνει τους ανθρώπους», είπε ο δάσκαλος κι έδειξε τη βίτσα…..
Εξαιρετικός, γλαφυρός, ανθρώπινος, πραγματικός … Ο Καζαντζάκης έχει έναν μοναδικό τρόπο να αγγίζει τις πιο βαθιές χορδές της ανθρώπινης ψυχής.
* Ο Γιάννης Κουμέντος είναι εκπαιδευτικός
