Ανάμεσα στα 2 δισ. ευρώ της ΕΛ.Α.Σ. και τα 145 εκατ. της κυβέρνησης: Τι αποκαλύπτει η ογκώδης μελέτη της Κομισιόν και το μάθημα από τη διεθνή εμπειρία.
Η πρόταση για την επιβολή «Πατριωτικής Εισφοράς» στον μεγάλο πλούτο, την οποία παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη, άνοιξε εκ νέου έναν έντονο δημόσιο διάλογο. Ενώ στην Ελλάδα η συζήτηση αυτή συχνά αναλώνεται σε πολιτικές αντιπαραθέσεις και ατυχείς τοποθετήσεις —όπως οι αναφορές του Γιώργου Παππά για έλεγχο σε τραπεζικές θυρίδες που αργότερα ανασκευάστηκαν— στην Ευρώπη η φορολόγηση της καθαρής περιουσίας αποτελεί αντικείμενο πολυετούς τεχνοκρατικής ανάλυσης.
Τα πολιτικά επιτελεία παρουσιάζουν εκ διαμέτρου αντίθετους υπολογισμούς. Από τη μία πλευρά, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.), δια στόματος στελεχών της όπως ο Νίκος Νυφούδης, εκτιμά ότι ένας ετήσιος φόρος 1% στην καθαρή περιουσία του πλουσιότερου 1% των Ελλήνων (περίπου 85.000 άτομα) μπορεί να αποφέρει 2,02 δισ. ευρώ ετησίως. Ο υπολογισμός αυτός βασίζεται σε στοιχεία της World Inequality Database (Παγκόσμια Βάση Δεδομένων για την Ανισότητα), σύμφωνα με τα οποία το ανώτερο 1% κατέχει καθαρή περιουσία ύψους 201,6 δισ. ευρώ.
Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση, μέσω του Άκη Σκέρτσου, υποστήριξε ότι τα δυνητικά έσοδα δεν ξεπερνούν τα 145 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, ο κυβερνητικός υπολογισμός έγινε επί των δηλωθέντων εισοδημάτων 67.000 φορολογουμένων, συγχέοντας τη φορολογική βάση εισοδήματος με εκείνη της καθαρής περιουσίας.
Το «παράδοξο» της Γαλλίας
Στη Γαλλία, ο ονομαστικός συντελεστής του φόρου ISF έφτανε το 1,5%. Στην πράξη, λόγω απαλλαγών και ανώτατων ορίων, ο πραγματικός συντελεστής (effective tax rate) για το πλουσιότερο 0,001% προσγειώθηκε στο μόλις 0,1%.
Τι αποκαλύπτει η ογκώδης μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Πέρα από τους εγχώριους υπολογισμούς, η Γενική Διεύθυνση Φορολογίας της Κομισιόν δημοσίευσε μια εκτενή μελέτη για τη φορολόγηση του πλούτου και των κεφαλαίων. Τα συμπεράσματά της προσγειώνουν τις προσδοκίες στην πραγματικότητα:
- Χαμηλή απόδοση στα δημόσια ταμεία: Σε καμία ευρωπαϊκή χώρα οι φόροι καθαρής περιουσίας δεν ξεπέρασαν το 2% των συνολικών φορολογικών εσόδων. Στην Ισπανία τα έσοδα αντιστοιχούν στο 0,19% του ΑΕΠ και στη Νορβηγία στο 0,47% του ΑΕΠ. Εξαίρεση αποτελεί η Ελβετία (1,19% του ΑΕΠ), όπου όμως ο φόρος εφαρμόζεται σε πολύ ευρύτερη βάση.
- Το χάσμα θεωρίας και πράξης: Εξαιτίας παραμέτρων όπως η έκπτωση κύριας κατοικίας, η απαλλαγή επιχειρηματικών περιουσιακών στοιχείων και τα πλαφόν εισοδήματος, η πραγματική επιβάρυνση είναι υποπολλαπλάσια της ονομαστικής.
- Η ρεαλιστική απόδοση για την Ελλάδα: Σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, τα 2,02 δισ. ευρώ αποτελούν το ανώτατο θεωρητικό όριο χωρίς καμία απολύτως απαλλαγή. Ένα ρεαλιστικό εύρος εσόδων διαμορφώνεται μεταξύ 500 εκατ. και 1 δισ. ευρώ ετησίως, εφόσον δημιουργηθούν οι κατάλληλοι ελεγκτικοί μηχανισμοί.
Η εναλλακτική του Gabriel Zucman και το διοικητικό κόστος
Η φιλοσοφία της πρότασης παραπέμπει στη διεθνή συζήτηση που άνοιξε ο Γάλλος οικονομολόγος Gabriel Zucman (EU Tax Observatory) για την επιβολή ελάχιστου φόρου στους υπερπλούσιους (ultra-rich).
Στον παρακάτω πίνακα δείτε συνοπτικά όλα τα παραπάνω:
| Σενάριο / Φορέας | Στοχευόμενος Πληθυσμός | Εκτιμώμενα Έσοδα |
| ΕΛ.Α.Σ. (Πρόταση 1%) | Πλουσιότερο 1% (~85.000 άτομα) | 2,02 δισ. € |
| Κυβερνητική εκτίμηση | Δηλωθέντα εισοδήματα (~67.000 άτομα) | 145 εκατ. € |
| Πρόταση Zucman (2%-3%) | Υπερπλούσιοι / Δισεκατομμυριούχοι (>100 εκατ. €) | ~1,0 δισ. € |
| Προσαρμογή Κομισιόν (3%) | 13 Δισεκατομμυριούχοι & Ultra-Rich | έως 1,9 δισ. € |
| Ρεαλιστική απόδοση | Καθαρή περιουσία με θεσμικές απαλλαγές | 500 εκατ. – 1 δισ. € |
Η βασική διαφορά έγκειται στο στόχο: Η πρόταση Zucman επικεντρώνεται σε περιουσίες άνω των 100 εκατ. ευρώ ή στα άτομα με δισεκατομμυριακή περιουσία (στην Ελλάδα καταγράφονται 13 δισεκατομμυριούχοι). Αντίθετα, ο σχεδιασμός της ΕΛ.Α.Σ. απλώνεται σε δεκάδες χιλιάδες φορολογουμένους, απαιτώντας περιουσιολόγιο, ορκωτούς εκτιμητές, ειδικό μηχανισμό στην ΑΑΔΕ και exit tax.
Η μελέτη της Κομισιόν δείχνει ότι η επικέντρωση στους λίγους πραγματικά υπερπλούσιους μπορεί να αποφέρει παρόμοια έσοδα (έως 1,9 δισ. ευρώ με συντελεστή 3% ή 700 εκατ. ευρώ με συντελεστή 1%) με πολύ χαμηλότερο διοικητικό κόστος και χωρίς την ανάγκη αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων δεκάδων χιλιάδων πολιτών.
Για να περάσει η συζήτηση από τους πολιτικούς υπολογισμούς στην ουσία, απαιτείται ένα αξιόπιστο ελληνικό περιουσιολόγιο, διασταύρωση πραγματικών δικαιούχων και σοβαρή φορολογική προσομοίωση πάνω στη σύνθεση του ελληνικού πλούτου.
