Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) ανακοίνωσε την απόφασή του σχετικά με τη δεύτερη προσφυγή του Οσμάν Καβαλά, ο οποίος είναι κρατούμενος εδώ και εννέα χρόνια.
Το Τμήμα Μείζονος Σύνθεσης, το οποίο λειτουργεί ως δευτεροβάθμιο όργανο του ΕΔΔΑ και αποτελείται από 17 δικαστές, έκρινε ότι η Τουρκία παραβίασε έξι άρθρα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).
Στη νέα τελική απόφαση που ανακοινώθηκε από τον Πρόεδρο του ΕΔΔΑ, Mattias Guyomar, αναφέρθηκε: «Το Δικαστήριο έκρινε ότι είναι υποχρεωτικό για το εναγόμενο κράτος να διασφαλίσει την αποφυλάκιση του προσφεύγοντος το συντομότερο δυνατό».
Η προσφυγή του Καβαλά , επιχειρηματία γνωστού για το έργο του στον τομέα της κοινωνίας των πολιτών, αφορούσε όλα τα μέτρα που λήφθηκαν εναντίον του μετά την πρώτη απόφαση του ΕΔΔΑ στις 10 Δεκεμβρίου 2019, η οποία είχε εκδοθεί κατά της Τουρκίας.
Στην απόφαση του δικαστηρίου περιλαμβανόταν επίσης ότι η Τουρκία οφείλει να εφαρμόσει όλα τα κατάλληλα μέτρα το συντομότερο δυνατό, προκειμένου να εξαλείψει τις συνέπειες που προέκυψαν λόγω της κράτησης του Καβαλά και να αποκαταστήσει αποτελεσματικά τις διαπιστωθείσες παραβιάσεις.
Στην απόφαση του ΕΔΔΑ, όπου υπογραμμίστηκε ότι ο πλήρης σεβασμός των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου είναι απαραίτητος για τη διατήρηση του κράτους δικαίου, χρησιμοποιήθηκαν οι ακόλουθες εκφράσεις:
«Στο πλαίσιο αυτό, όπως έχει επισημάνει και το Συνταγματικό Δικαστήριο, η μη εφαρμογή των αποφάσεών του μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα των ατομικών προσφυγών, καθώς και να εξασθενήσει τη συνταγματική τάξη, στερεί από τους προσφεύγοντες το ουσιαστικό όφελος των δικαιωμάτων που τους παρέχονται.»
Μεταξύ των επισημάνσεων του ΕΔΔΑ ήταν επίσης ότι οι παραβιάσεις που διαπιστώθηκαν στην υπόθεση Καβαλά αποκάλυψαν δομικές ελλείψεις που επηρεάζουν τις εγγυήσεις ανεξαρτησίας και ουδετερότητας της δικαιοσύνης, οι οποίες θα μπορούσαν να διευκολύνουν την εκτελεστική εξουσία να επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα ορισμένες δικαστικές αποφάσεις, ιδιαίτερα σε υποθέσεις με ευαίσθητες πολιτικές διαστάσεις.
Τι σημαίνει η απόφαση του ΕΔΔΑ, τι είδος κυρώσεων περιμένουν την Τουρκία;
Διαπιστώθηκε παραβίαση σε έξι άρθρα
Τα άρθρα της ΕΣΔΑ που το Τμήμα Μείζονος Σύνθεσης έκρινε ότι παραβίασε η Τουρκία στην τελεσίδικη απόφασή του είναι τα εξής:
- Άρθρο 3 (Απαγόρευση της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης): Το Δικαστήριο έκρινε ότι η καταδίκη του προσφεύγοντος σε ποινή ισόβιας κάθειρξης δεν συμβιβάζεται με το Άρθρο 3 της ΕΣΔΑ.
- Άρθρο 5 (Δικαίωμα στη στερητική της ελευθερίας και ασφάλεια): Έκρινε ότι το σύνολο της στέρησης της ελευθερίας του Καβαλά από τις 10 Δεκεμβρίου 2019 έως σήμερα είναι αυθαίρετο, δεν βασίζεται σε εύλογες αιτιολογίες και δεν εξυπηρετεί κανέναν από τους θεμιτούς σκοπούς που ορίζονται στην ΕΣΔΑ.
- Άρθρο 6 (Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη): Το ΕΔΔΑ ανέφερε ότι η ποινική διαδικασία κατά του Καβαλά περιείχε σοβαρές ελλείψεις που επηρέασαν τόσο τη δίκαιη διεξαγωγή της δίκης όσο και τις εγγυήσεις σχετικά με την ανεξαρτησία και την ουδετερότητα των δικαστηρίων.
- Άρθρο 10 (Ελευθερία έκφρασης) & Άρθρο 11 (Ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι): Στην απόφαση υπογραμμίστηκε ότι τα εγχώρια δικαστήρια επέβαλαν στον προσφεύγοντα δυσανάλογη και αυθαίρετη ποινική ευθύνη.
Μεταξύ των επισημάνσεων του ΕΔΔΑ ήταν ότι ο τρόπος ερμηνείας του Ποινικού Κώδικα σε αυτή την υπόθεση διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής του νόμου με απρόβλεπτο τρόπο, δεν παρείχε την απαραίτητη ελάχιστη προστασία έναντι αυθαίρετων επεμβάσεων και ως εκ τούτου δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «προβλεπόμενος από τον νόμο». - Άρθρο 18 (Περιορισμός στη χρήση περιορισμών δικαιωμάτων): Στην απόφαση του δικαστηρίου υπογραμμίστηκε ότι, παρά την αθώωση του Καβαλά σε εθνικό επίπεδο και τις δύο νομικά δεσμευτικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ που διαπίστωσαν σοβαρές παραβιάσεις, η στέρηση της ελευθερίας του συνεχίζεται.
Τονίστηκε ότι η κατάσταση αυτή «αποκαλύπτει μια εξαιρετικά σοβαρή παραβίαση των θεμελιωδών εγγυήσεων που βρίσκονται στον πυρήνα της αρχής του κράτους δικαίου».
Η Τουρκία θα καταβάλει αποζημίωση
Σύμφωνα με την απόφαση του ΕΔΔΑ, η Τουρκία θα καταβάλει αποζημίωση στον Καβαλά .
Το συνολικό ποσό που θα καταβάλει η Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών εξόδων, καθορίστηκε σε 113.342 ευρώ.
Εν τω μεταξύ, στην απόφαση για τον Καβαλά διαπιστώθηκε ότι και οι 17 δικαστές που απάρτιζαν το Τμήμα Μείζονος Σύνθεσης δεν είχαν την ίδια γνώμη.
Δύο δικαστές εξέφρασαν διαφορετική γνώμη σχετικά με την απόφαση.
Η απόφαση διαμορφώθηκε με 15 ψήφους υπέρ και 2 κατά.
Τα δύο ονόματα που υιοθέτησαν διαφορετική γραμμή από τη μεγάλη πλειοψηφία των δικαστών ήταν η Τουρκάλα δικαστής Saadet Yüksel και ο Βόσνιος δικαστής Faris Vehabović.
Υποχρεωτική η συμμόρφωση με τις αποφάσεις
Σύμφωνα με το Άρθρο 46 της ΕΣΔΑ, οι αποφάσεις του ΕΔΔΑ είναι δεσμευτικές για τα κράτη μέλη της σύμβασης.
Η Τουρκία υπέγραψε την ΕΣΔΑ το 1950 και την επικύρωσε το 1954.
Αναγνωρίζοντας το δικαίωμα της ατομικής προσφυγής το 1987, η Τουρκία αναγνωρίζει την υποχρεωτική δικαιοδοσία του ΕΔΔΑ από το 1989.
Η εφαρμογή των αποφάσεων του ΕΔΔΑ πραγματοποιείται με ατομικά ή γενικά μέτρα.
Τα ατομικά μέτρα αποσκοπούν στην εξάλειψη των αιτιών που οδήγησαν στην παραβίαση των δικαιωμάτων του προσφεύγοντος, ενώ τα γενικά μέτρα αποτελούνται από βήματα που θα εξαλείψουν την παραβίαση για όλους και έτσι θα αποτρέψουν τη συνέχισή της.
Η παρακολούθηση της εφαρμογής των αποφάσεων του ΕΔΔΑ γίνεται από την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Το επίπεδο συμμόρφωσης της Τουρκίας με τις αποφάσεις που ανακοινώνονται από το ΕΔΔΑ είναι γενικά αρκετά υψηλό. Ωστόσο, σε κρίσιμες υποθέσεις, όπως τα παραδείγματα των Οσμάν Καβαλά και Σελαχατίν Ντεμιρτάς, αυτό το ποσοστό συμμόρφωσης είναι χαμηλότερο.
- Δείτε από το [πρωτότυπο το άρθρο του δημοσιογράφου Güven Özalp της τούρκικης έκδοσης του BBC με τίτλο «AİHM’den Kavala kararı: ‘En kısa sürede serbest bırakılmalı’», πατώντας ΕΔΩ
