Έχουμε συνηθίσει και αποδεχτεί το εξής γεγονός. Θεωρούμε ως αξιοσημείωτα της ζωής μας, ως σημαντικά περιστατικά και πρόσωπα αυτά που έχουν ρόλο σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο. Και προφανώς είναι αιτιολογημένη μια τέτοια αντίληψη. Γιατί πολύ απλά αυτά επιδρούν με ιδιαίτερο ρόλο στη ζωή μας, στη δράση της πολιτικής και στην αποτίμηση της ιστορίας.
Χωρίς να αμφισβητώ, λοιπόν, αυτή τη θεώρηση, εκτιμώ ότι είναι ανεπαρκής. Και αυτό να γιατί. Οι άνθρωποι των χωριών, των μικρών πόλεων και των κλειστών κοινωνιών γενικότερα ζουν και λειτουργούν κυρίως με βάση τα δικά τους στοιχεία, με τους δικούς τους ανθρώπους και με τα μικρογεγονότα της περιοχής τους.
Οι καθημερινές τους ασχολίες, τα ξεχωριστά προβλήματά τους αλλά και οι σχεδιασμοί τους, ακόμα και οι αφηγήσεις τους έχουν τοπική αναφορά. Από εκεί αντλούν δύναμη και βοήθειες, ιδέες και συνεργασίες. Τα γεγονότα, που συμβαίνουν στην Αθήνα και στην κεντρική πολιτική σκηνή, τους επηρεάζουν πολύ λιγότερο από τα ιδιαίτερα δικά τους, αν λάβουμε μάλιστα υπόψη και το στοιχείο ότι έχουν μια λίγο – πολύ αυτοσυντηρούμενη οικονομία.
Τα βράδια στα καφενεία οι άνδρες και στις μικρές γειτονιές οι γυναίκες – κυρίως με αυτή τη «διάταξη», αν και έχει μετασχηματιστεί πλέον αυτό το σχήμα – κουβεντιάζουν για τα παιδιά τους που έχουν φύγει, για τους παλιούς συγγενείς και φίλους τους που δεν ζουν πια, για τους σπουδαίους ανθρώπους που έβγαλε ο τόπος τους, για τις παλιές καλές ημέρες που ήταν γεμάτα τα σχολεία και τα καφενεία, για το μέλλον του τόπου τους με τα τόσο εμφανή σημάδια της ερήμωσης, για το καλοκαίρι που θα έλθουν αρκετοί πατριώτες τους που έχουν μετακινηθεί στις πόλεις κλπ κλπ.
Αυτή λοιπόν η ανάγκη, αυτό το συλλογικό αφήγημα πρέπει να υπηρετηθεί, να βρει έκφραση. Γιατί είναι νήμα που συνέχει τις γενιές και τους ανθρώπους, που τροφοδοτεί τις γλυκόπικρες αναφορές της νοσταλγίας. Γιατί οι τόσες και τόσες τοπικές ιστορίες των μικρών κοινωνιών μας είναι λαογραφικός πλούτος, είναι ισχυρά πεδία κοινωνιολογικής θεώρησης, είναι ψυχικές και συναισθηματικές πηγές της μνήμης.
Φυσικά, οι κοινωνίες πρέπει να προχωρούν, να αλλάζουν και να εξελίσσονται. Παράλληλα όμως οφείλουν να διατηρούν τα πιο σημαντικά σημάδια του παρελθόντος, όχι μόνο γιατί πολύ απλά όλα γίνονται και θα γίνονται – στον αιώνα τον άπαντα – παρελθόν, αλλά γιατί κυρίως είναι αναγκαία στοιχεία για να διαμορφώνεται το παρόν, για να σχεδιάζεται το μέλλον.
Να γράφουμε λοιπόν βιβλία για τα χωριά μας, για τους μικρούς μας τόπους. Είναι σημαντικά, επιπλέον, για αρχειακές αναφορές, για μελλοντικές έρευνες, για ιστορικές μελέτες. Πόσες και πόσες φορές δεν έχουμε μετανιώσει, που δεν καταγράψαμε σημαντικές αφηγήσεις ανθρώπων που δεν ζουν πια;
Μια σημαντική πλευρά της ζωής μας δεν είναι ο διαρκής αγώνας κατά της λήθης; Ποιος άνθρωπος δεν έχει επιθυμήσει να ακούσει για τα παιδιά του χρόνια συμβάντα και πρόσωπα, που είτε έπαιξαν κάποιο ρόλο στην εξέλιξή του είτε απλά και μόνο γιατί περπάτησαν στους ίδιους δρόμους και στα ίδια μονοπάτια;
Ζώντας σε μια εποχή όπου η εικόνα τείνει να γίνει το είδωλό μας, χάνοντας έτσι την αυθεντικότητα της ζωής και της ύπαρξής μας, τα βιβλία που αναφέρονται στον τοπικό πολιτισμό, που φωτίζουν τις καθημερινές σκηνές των απλών ανθρώπων, που υφαίνουν το νήμα της λαϊκής αφήγησης και των πραγματικών αναγκών και αναζητήσεών μας, έχουν μια αληθινή φλόγα αναστοχασμού σε ό,τι έχεις αγαπήσει, σε ό,τι σε δένει με δικούς σου ανθρώπους και με όμορφες στιγμές, σε ό,τι βαστάς διαρκώς μέσα στο μυαλό σου και δεν το λες πουθενά, και είναι φυλακτό μοναδικό!
* Ο Νίκος Τσούλιας, πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ – 1996-2003), Δρ. Ειδικής Αγωγής ΕΚΠΑ
Πατήστε εδώ και δείτε τα 513 προηγούμενα άρθρα του Νίκου Τσούλια
