Μια συμφωνία με το Ιράν που γεννά περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις – Πίεση, αντιφάσεις και ένα γεωπολιτικό ρίσκο χωρίς καθαρό αποτέλεσμα
Η υπογραφή μιας συμφωνίας με το Ιράν αποτέλεσε πολιτική και στρατηγική αναγκαιότητα για τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος βρέθηκε αντιμέτωπος με τις συνέπειες μιας παρατεταμένης και αδιέξοδης σύγκρουσης που κόστισε τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Ωστόσο, το νέο διπλωματικό πλαίσιο που διαμορφώνεται γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει εξαιρετικά «ομιχλώδες», με κρίσιμες λεπτομέρειες να μην έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.
Παρά την ασάφεια αυτή, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη επιχειρούν να παρουσιάσουν τη διαδικασία ως διπλωματική νίκη. Στην πράξη όμως, όπως προκύπτει από τις εξελίξεις, οι στρατηγικοί στόχοι που είχαν θέσει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά την έναρξη της σύγκρουσης δεν έχουν επιτευχθεί.
Μια συμφωνία πιο αδύναμη από του Ομπάμα
Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, η υπό διαμόρφωση πυρηνική συμφωνία του Τραμπ με το Ιράν φαίνεται να επιβάλλει λιγότερους περιορισμούς σε σχέση με τη συμφωνία του 2015, γνωστή ως JCPOA, που είχε διαπραγματευτεί η κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα.
Η ειρωνεία είναι εμφανής: ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει εκείνη τη συμφωνία «καταστροφική», την είχε χλευάσει δημόσια και τελικά την ακύρωσε, υποσχόμενος μια πιο σκληρή και αποτελεσματική προσέγγιση. Σήμερα, όμως, το νέο πλαίσιο φαίνεται να αφήνει περισσότερα κενά και λιγότερους ελέγχους.
Το επίμαχο ζήτημα του ουρανίου
Το προσχέδιο της συμφωνίας, το οποίο αναμένεται να διαμορφωθεί μέσα σε 60 ημέρες, βασίζεται σε ένα μνημόνιο κατανόησης που αναφέρει ότι το απόθεμα ουρανίου του Ιράν — υλικό που βρίσκεται πολύ κοντά στο επίπεδο κατασκευής πυρηνικού όπλου — πρέπει απλώς να «αντιμετωπιστεί επαρκώς».
Η διατύπωση αυτή αφήνει ανοιχτό το κρίσιμο ερώτημα για την τύχη σημαντικών ποσοτήτων υλικού, το οποίο θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πολλαπλών πυρηνικών κεφαλών. Η ασάφεια αυτή υπονομεύει την αξιοπιστία του σχεδίου αποτροπής ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.
Αντιφατικά μηνύματα από τον Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με τη σημασία του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο έχει αποκαλέσει επανειλημμένα «πυρηνική σκόνη».
Κατά τη διάρκεια της συνόδου της G7, εμφανίστηκε αμφίθυμος σχετικά με το αν η πρόσβαση στο ιρανικό απόθεμα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
«Γιατί ασχολούμαστε καν; Δεν είναι πραγματικά σημαντικό», δήλωσε, προσθέτοντας όμως ότι «ψυχολογικά θέλουμε να το πάρουμε», αναδεικνύοντας τη διγλωσσία της αμερικανικής στάσης.
Κέρδη για το Ιράν – Απώλειες για τη Δύση;
Για μια σύγκρουση που επισήμως ξεκίνησε με στόχο την αποτροπή ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, η απουσία σαφούς ελέγχου στο κρίσιμο πυρηνικό καύσιμο θέτει υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα της στρατιωτικής και διπλωματικής στρατηγικής των ΗΠΑ.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) δεν έχει καταφέρει να επαληθεύσει την κατάσταση ή την τοποθεσία του ιρανικού υλικού μετά τις επιχειρήσεις βομβαρδισμών της προηγούμενης περιόδου.
Παράλληλα, το Ιράν φαίνεται να εξασφαλίζει σημαντικά οφέλη:
- Άρση όλων των κυρώσεων
- Αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων παγωμένων κεφαλαίων
- Πρόσβαση σε οικονομικό ταμείο ύψους 300 δισ. δολαρίων
- Επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου
Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ λαμβάνουν μόνο μια πολιτική δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.
Η σύγκριση με τη συμφωνία Ομπάμα
Η συμφωνία του 2015, το γνωστό JCPOA, είχε θέσει σαφείς και αυστηρούς περιορισμούς:
- Όριο 300 κιλών χαμηλά εμπλουτισμένου ουρανίου
- Περιορισμοί σε τεχνολογική ανάπτυξη
- Αποσυναρμολόγηση κρίσιμων εγκαταστάσεων
- Δικαίωμα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων από τον ΔΟΑΕ
Ο ίδιος ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τότε τη συμφωνία «χειρότερη δυνατή επιλογή», υποστηρίζοντας ότι άνοιγε τον δρόμο για ένα πυρηνικό Ιράν. Σήμερα, όμως, η νέα προσέγγιση φαίνεται να κινείται σε πιο χαλαρό πλαίσιο.
Πολιτική πίεση και εσωτερικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ
Η αλλαγή στάσης δεν βρίσκει ομόφωνη αποδοχή ούτε στο Κογκρέσο, ακόμη και μεταξύ Ρεπουμπλικανών.
Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν ακυρώνει στην πράξη τη συμφωνία, συγκρίνοντάς την με την απορριφθείσα JCPOA.
Η συζήτηση εντείνεται, καθώς ο ΔΟΑΕ έχει ήδη προειδοποιήσει για αυξημένους κινδύνους πυρηνικής διάδοσης μετά τις πρόσφατες συγκρούσεις.
Ένα στρατηγικό δίλημμα για την Ουάσιγκτον
Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη επιλογή: είτε να επιμείνει σε μια ασαφή συμφωνία με στόχο τη γεωπολιτική σταθερότητα, είτε να επανέλθει σε πιο σκληρή γραμμή με αυξημένο κίνδυνο κλιμάκωσης.
Η μετάβαση αυτή συνιστά μια στρατηγική στροφή 180 μοιρών, με πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή, την παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία και το καθεστώς μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.
- Διαβάστε από το πρωτότυπο την ανάλυση της ο άρθρο του Jonathan Tirone, του Διεθνούς πρακτορείου ειδήσεων Bloomberg με τίτλο «Trump’s Iran Nuclear Deal Risks Falling Short of Obama Version», πατώντας ΕΔΩ
