Φλαμίνγκο, μια παρθένα ακτογραμμή και ένα πολυτελές θέρετρο που υποστηρίζεται από τον Τζάρεντ Κούσνερ προκάλεσαν τις μεγαλύτερες πολιτικές διαδηλώσεις στη σύγχρονη ιστορία της Αλβανίας.
Όταν ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, αποφάσισε να επενδύσει σε μια πολυτελή τουριστική ανάπτυξη στη μαγευτική νότια ακτή της Αλβανίας, πιθανότατα δεν υπολόγιζε ότι θα προκαλούσε μια εθνική εξέγερση.
Όπως αποδείχθηκε όμως, οι Αλβανοί δεν είδαν με καλό μάτι εύπορους ξένους επενδυτές να καλύπτουν με τσιμέντο τους φυσικούς θησαυρούς της χώρας για να χτίσουν ξενοδοχεία για πλούσιους ξένους παραθεριστές.
Το προτεινόμενο θέρετρο 10.000 κλινών, κοντά σε μια προστατευόμενη περιοχή άγριας ζωής όπου ζουν φλαμίνγκο, χελώνες και ένα από τα πιο ανέγγιχτα ποτάμια δέλτα της Ευρώπης, πυροδότησε ίσως τις μεγαλύτερες λαϊκές κινητοποιήσεις από τότε που η μικρή βαλκανική χώρα εγκατέλειψε τον κομμουνισμό πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, η λεγόμενη «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» (“flamingo revolution”) εξελίχθηκε από μια περιορισμένη περιβαλλοντική διαμαρτυρία σε μια πανεθνική εκστρατεία εναντίον ολόκληρης της πολιτικής ελίτ της Αλβανίας.
Χρόνια αντιλαμβανόμενης κυβερνητικής διαφθοράς, ανεξέλεγκτης τουριστικής ανάπτυξης, απογοήτευσης για την οικονομική πορεία της χώρας — μιας από τις φτωχότερες της Ευρώπης — και η αίσθηση ότι η χώρα κυβερνάται προς όφελος λίγων πλουσίων αντί του γενικού πληθυσμού, οδήγησαν πολλούς Αλβανούς στα όριά τους.
Οι διαδηλωτές ζητούν πλέον την παραίτηση και ακόμη και τη φυλάκιση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα (Edi Rama) και του αρχηγού της αντιπολίτευσης και πρώην πρωθυπουργού Σαλί Μπερίσα (Sali Berisha), των δύο μακροβιότερων πολιτικών ηγετών από την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος το 1991.
«Οι νέοι και οι πολίτες εδώ δεν διαμαρτύρονται μόνο εναντίον του Ράμα και του Μπερίσα, αλλά εναντίον ολόκληρου του συστήματος», δήλωσε η ακτιβίστρια της κοινωνίας των πολιτών Φραντσέσκα Μούτσο (Françeska Muço).
«Πρόκειται για μια διαμαρτυρία εναντίον όλου του συστήματος που δημιουργήθηκε μετά την πτώση της δικτατορίας και όλων των αρνητικών προτύπων που έχουν κανονικοποιηθεί σε αυτή τη χώρα», πρόσθεσε.
Ο βιολόγος Όλσι Νίκα (Olsi Nika), που ηγήθηκε της εκστρατείας για την αναγνώριση του ποταμού Βιόσα – Αώος (Vjosa River) ως Εθνικού Πάρκου, υποστηρίζει ότι το κίνημα πηγαίνει πολύ βαθύτερα από την οργή απέναντι στους ξένους επενδυτές.
«Δεν αφορά την αντίθεση στον Τζάρεντ Κούσνερ (Jared Kushner)», λέει, υποστηρίζοντας ότι η χώρα έχει μακρά ιστορία αδιαφορίας για τα περιβαλλοντικά πρότυπα, ενώ η πολιτική διαφθορά είναι διάχυτη.
Ο ίδιος ο Ράμα εμφανίστηκε εντυπωσιακά αμετανόητος, δηλώνοντας ότι οι ξένοι επενδυτές ακινήτων, όπως ο Κούσνερ, είναι πιο σημαντικοί για την Αλβανία από τους ίδιους τους πολίτες της.
«Οι ξένοι είναι η πρώτη προτεραιότητα… επειδή φέρνουν χρήματα στη χώρα για τους Αλβανούς», δήλωσε.
Οι προκλητικές δηλώσεις του, την ώρα που οι διαδηλώσεις εξαπλώνονταν σε όλη τη χώρα, δεν συνέβαλαν στη μείωση της έντασης.
Ο βουλευτής της αντιπολίτευσης Ρέντι Μούτσι (Redi Muçi) δήλωσε ότι η Αλβανία έχει γίνει «μια χώρα μη βιώσιμη για τους Αλβανούς», επικαλούμενος την αύξηση του κόστους ζωής, την εξάπλωση των Airbnb στα Τίρανα και την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη παραθεριστικών συγκροτημάτων στις ακτές.
Την ίδια στιγμή, η φιλοδοξία της Αλβανίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε κίνδυνο. Η χώρα, που θεωρούνταν φαβορί μαζί με το Μαυροβούνιο για ένταξη έως το 2030, κινδυνεύει πλέον να δει τον στόχο αυτό να απομακρύνεται, καθώς οι Βρυξέλλες παρακολουθούν με ανησυχία την πολιτική αναταραχή και την περιβαλλοντική καταστροφή.
Το θέρετρο
Η Αυλώνα (Vlorë) αποτελεί το επίκεντρο της τουριστικής έκρηξης στην Αλβανία, προσελκύοντας επισκέπτες που αναζητούν ήλιο και θάλασσα τύπου Ελλάδας σε πολύ χαμηλότερες τιμές.
Ωστόσο, η ακτογραμμή βόρεια της πόλης παραμένει σχεδόν ανέγγιχτη. Φλαμίνγκο αναζητούν τροφή στα ρηχά νερά, χελώνες γεννούν τα αυγά τους στην άμμο και φώκιες εξακολουθούν να εμφανίζονται σε αυτή την άγρια περιοχή.
Η προστατευόμενη περιοχή Πισέ Πόρο-Νάρτα (Pishë Poro-Narta) αποτελεί μέρος του δέλτα του ποταμού Βιόσα – Αωού, που συχνά αποκαλείται «το τελευταίο άγριο ποτάμι της Ευρώπης.
Αυτή η ειδυλλιακή εικόνα, ωστόσο, απειλείται. Ένας νέος δρόμος διασχίζει πλέον την περιοχή, αστυνομικές περιπολίες βρίσκονται επί τόπου και τσιμεντένια θεμέλια σηματοδοτούν το σημείο όπου σχεδιάζεται να ανεγερθεί ένα πολυτελές θέρετρο αξίας 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ, δημιουργώντας μια νέα «πόλη» 10.000 κλινών σε μία από τις πλουσιότερες περιοχές βιοποικιλότητας της χώρας.
Το έργο εγκρίθηκε χωρίς καμία μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, γεγονός που βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης.
«Έχουμε φωλιά χελώνας από φέτος που καταστράφηκε από τα μηχανήματα. Βρίσκεται μόλις ένα χιλιόμετρο από εδώ», δήλωσε ο περιβαλλοντολόγος Κονσταντίν Τζάχο (Konstandin Xhaho).
Οι εικόνες αυτές ενίσχυσαν περαιτέρω την εθνική αναταραχή. Δεκάδες χιλιάδες Αλβανοί έχουν βγει στους δρόμους, με τις διαδηλώσεις στα Τίρανα να πλησιάζουν την τρίτη εβδομάδα τους και αντίστοιχες κινητοποιήσεις να πραγματοποιούνται σε πολλές άλλες πόλεις.
Τουρίστες ή Αλβανοί;
Η επιμονή του Ράμα στην ανάγκη για ξένες επενδύσεις αντικατοπτρίζει τη φιλοδοξία της κυβέρνησής του να μετατρέψει την Αλβανία στις «Μαλδίβες της Ευρώπης».
Περισσότεροι από 12 εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν τη χώρα το περασμένο έτος, αριθμός που ξεπερνά κατά πολύ τον συνολικό πληθυσμό της.
Ωστόσο, σύμφωνα με διαδηλωτές, πολιτικούς της αντιπολίτευσης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, η ταχύτητα της ανάπτυξης έχει σημαντικό τίμημα. Ο πολυτελής τουρισμός ασκεί αυξανόμενη πίεση στο περιβάλλον, ενώ προσφέρει περιορισμένα οικονομικά οφέλη στους πολίτες.
Οι νέοι Αλβανοί εγκαταλείπουν τη χώρα με τους υψηλότερους ρυθμούς στην Ευρώπη.
Ο πρέσβης της ΕΕ στην Αλβανία, Σίλβιο Γκονζάτο (Silvio Gonzato), προειδοποίησε ότι η χώρα επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη που έκαναν στο παρελθόν η Ιταλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Παράλληλα, η Αλβανία έχει υιοθετήσει αμφιλεγόμενους νόμους για τις στρατηγικές επενδύσεις και τις προστατευόμενες περιοχές, τους οποίους περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρούν σχεδιασμένους για να διευκολύνουν έργα όπως εκείνο του Κούσνερ.
Η μοίρα ενός έθνους
Στα Τίρανα, οι διαδηλωτές την αποκαλούν την πιο σημαντική στιγμή στην Αλβανία από την πτώση του κομμουνισμού το 1991. Οι αφίσες και τα συνθήματά τους ζητούν μια νέα Αλβανία με επικεφαλής ανθρώπους όλων των ηλικιών και κοινωνικών τάξεων, προσπαθώντας να ανακτήσουν μια χώρα που εξακολουθεί να έχει πληγεί από την ταραγμένη μετάβασή της από μια απομονωμένη κομμουνιστική δικτατορία υπό τον Ενβέρ Χότζα σε μια ανοιχτή ευρωπαϊκή δημοκρατία.
«Νομίζω ότι τα τελευταία 30 χρόνια, ήταν η μεγαλύτερη στιγμή για εμάς», δήλωσε ο Εμίρ Λεκίνι (Emir Leqini), ένας 21χρονος διαδηλωτής από τα Τίρανα που σπουδάζει πληροφορική. «Επειδή είναι η πρώτη φορά που δεν φοβόμαστε να διαμαρτυρηθούμε, μπορούμε να υψώσουμε τη φωνή μας και να ζητήσουμε ό,τι μας ανήκει».
Ο αριθμός των διαδηλωτών αυξάνεται μέρα με τη μέρα, από την πρώτη διαδήλωση της 1ης Ιουνίου. Το κίνημα δεν αφορά πλέον μόνο την προστατευόμενη περιοχή Πισέ Πόρο-Νάρτα (Pishë Poro-Narta), αλλά και τα 35 χρόνια απογοήτευσης με τη μετάβαση της Αλβανίας από τον κομμουνισμό — η οποία κυριαρχείται από δύο ηγέτες: τον Ράμα και τον προκάτοχό του Μπερίσα.
Ο Μπερίσα, ηγέτης του συντηρητικού Δημοκρατικού Κόμματος, ηγήθηκε της Αλβανίας κατά διαστήματα από το τέλος του κομμουνισμού μέχρι το 2013 και θεωρείται ο πατέρας της δημοκρατικής Αλβανίας. Αλλά και αυτός είναι τώρα ο στόχος των διαδηλωτών, οι οποίοι είναι απογοητευμένοι από ένα μετακομμουνιστικό σύστημα που, όπως λένε, έχει επιφέρει δεκαετίες διαφθοράς, χαμηλών μισθών και διώχνει τους Αλβανούς από τη χώρα.
Η βουλευτής Γιορίντα Ταμπάκου (Jorida Tabaku) κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι καταστρέφει το μεγαλύτερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της χώρας στον τουρισμό:
«Καταστρέφουν τις παρθένες παραλίες και τα φυσικά τοπία. Ρίχνουν τσιμέντο παντού.»
«Αλλά αυτό δεν είναι μόνο θέμα περιβάλλοντος. Είναι επίσης θέμα ανταγωνισμού. Δεν μπορούν να αναθέσουν τη σύμβαση απευθείας σε ένα άτομο επειδή είναι κοντά στον πρωθυπουργό και δεν έχουν μια σωστή διαδικασία», δήλωσε η Ταμπάκου.
Έργο ή καθόλου έργο;
Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, η πίεση από την ΕΕ σχετικά με το φυσικό καταφύγιο Πισέ Πόρο-Νάρτα φαίνεται να έχει ήδη οδηγήσει σε δράση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι ο υπουργός Περιβάλλοντος της Αλβανίας, Σοφιάν Γιαουπάι (Sofjan Jaupaj), τους είπε ότι «ο υπουργός δεσμεύτηκε ότι οι κατασκευαστικές εργασίες έχουν ανασταλεί και ότι θα διενεργηθεί ολοκληρωμένη Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το έργο σε συνεννόηση με την κοινωνία των πολιτών».
Ωστόσο, τόσο ο Γιαουπάι όσο και ο Ράμα αρνούνται όσα ειπώθηκαν στην Επιτροπή.
«Κατά τη διάρκεια διαδικτυακής συνάντησης στις 26 Μαΐου με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο υπουργός Γιαουπάι ενημέρωσε την Επιτροπή ότι δεν έχει υποβληθεί τελική πρόταση έργου και ότι οι κατασκευαστικές δραστηριότητες δεν έχουν ξεκινήσει, καθώς δεν έχει εγκριθεί άδεια κατασκευής», δήλωσε εκπρόσωπος του υπουργείου στο POLITICO.
Ο Ράμα, ωστόσο, συνεχίζει να επιμένει δημόσια ότι το έργο θα συνεχιστεί, μια δήλωση που φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του ότι δεν υπάρχει κανένα έργο.
Ο Ράμα ισχυρίζεται ότι ο δρόμος άνοιξε για την εκεί κοινότητα. Αλλά ο Τζόνι Βόρψι (Joni Vorpsi), οικολόγος στην παλαιότερη περιβαλλοντική ΜΚΟ της Αλβανίας, την Protection and Preservation of Natural Environment in Albania (PPNEA), δεν πιστεύει τα σχόλια του Ράμα, ρωτώντας «Ποια κοινότητα;»
«Δεν θα έχουμε άλλες προστατευόμενες περιοχές αν… όλοι έχουν τα χρήματα για να αναπτύξουν την περιουσία τους στις προστατευόμενες περιοχές», τόνισε ο Βόρψι, ενώ έκανε πεζοπορία στην κορυφή ενός λόφου κοντά στο προτεινόμενο θέρετρο.
Από την κορυφή ενός λόφου, το άγριο νησί Σαζάν, όπου οι Κούσνερ σχεδιάζουν ακόμη ένα πολυτελές θέρετρο, παραμένει ορατό και ανέγγιχτο.
Όμως ο Βόρπσι φοβάται ότι τέτοιες εικόνες δεν θα διαρκέσουν για πολύ.
«Θα έχουμε μόνο πόλεις», προειδοποιεί.
- Διαβάστε από το πρωτότυπο το άρθρο τoυ δημοσιογράφου, Jakob Weizman του αμερικάνικου περιοδικού Politico, με τίτλο «How Donald Trump’s son-in-law accidentally sparked an Albanian uprising» και υπότιτλο «Flamingos, a pristine coastline and a glitzy resort backed by Jared Kushner prompted the biggest political demonstrations in Albania’s recent history.», πατώντας ΕΔΩ
