Προσωρινή συμφωνία 60 ημερών για εκεχειρία και διαπραγματεύσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, με την τελική έγκριση να εξαρτάται από τον Ντόναλντ Τραμπ και την επίσημη αποδοχή της Τεχεράνης.
Μία από τις πιο κρίσιμες και ενδεχομένως ιστορικές διπλωματικές εξελίξεις των τελευταίων ετών βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να έχουν καταλήξει σε ένα προσωρινό πλαίσιο συμφωνίας, το οποίο θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο όχι μόνο για αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή αλλά και για επανεκκίνηση των συνομιλιών γύρω από το ακανθώδες ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται Αμερικανοί αξιωματούχοι και πηγές που συμμετέχουν στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες, οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει σε ένα μνημόνιο κατανόησης διάρκειας 60 ημερών, το οποίο προβλέπει την παράταση της εύθραυστης εκεχειρίας, την έναρξη άμεσων πολιτικών και τεχνικών διαπραγματεύσεων, αλλά και τη δημιουργία ενός μηχανισμού αποκλιμάκωσης σε κρίσιμα μέτωπα της περιοχής.
Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι οι διαπραγματευτές φαίνεται να έχουν φτάσει σε κοινό τόπο, τίποτε ακόμη δεν θεωρείται οριστικό. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχει δώσει την τελική πολιτική έγκριση, ενώ και η Τεχεράνη αποφεύγει μέχρι στιγμής να επιβεβαιώσει επίσημα ότι αποδέχεται το σχέδιο συμφωνίας. Αυτή η διπλή εκκρεμότητα διατηρεί το κλίμα αβεβαιότητας και υπενθυμίζει ότι οι ισορροπίες στην περιοχή παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες.
Η συμφωνία θεωρείται εξαιρετικά σημαντική, καθώς αποτελεί την πρώτη σοβαρή προσπάθεια πολιτικής διευθέτησης μετά από μια μακρά περίοδο στρατιωτικών συγκρούσεων, αμοιβαίων απειλών και κλιμακούμενης έντασης στη Μέση Ανατολή. Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η υπογραφή του μνημονίου θα μπορούσε να αποτελέσει τη μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία από την έναρξη της σύγκρουσης, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια πιο συνολική συμφωνία στο μέλλον.
Παρά ταύτα, Αμερικανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι το συγκεκριμένο μνημόνιο δεν αποτελεί την τελική συμφωνία αλλά ένα πρώτο βήμα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ένας από αυτούς, «στόχος είναι να καθίσουν όλοι στο τραπέζι και να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός απευθείας διαλόγου. Οι δύσκολες λεπτομέρειες θα συζητηθούν στη συνέχεια».
Στο παρασκήνιο, οι επαφές φαίνεται ότι ήταν εξαιρετικά έντονες τις τελευταίες ημέρες. Οι όροι του σχεδίου συμφωνίας είχαν ουσιαστικά ολοκληρωθεί μέχρι την Τρίτη, ωστόσο απαιτούνταν οι εγκρίσεις από τα ανώτατα πολιτικά και στρατιωτικά κέντρα εξουσίας τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στην Τεχεράνη. Αμερικανικές πηγές αναφέρουν ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές επέστρεψαν στις συνομιλίες δηλώνοντας πως διαθέτουν πλέον τις αναγκαίες εγκρίσεις και είναι έτοιμοι να υπογράψουν. Παρ’ όλα αυτά, η ιρανική κυβέρνηση εξακολουθεί να τηρεί σιγή.
Οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ ενημέρωσαν προσωπικά τον Τραμπ για όλες τις λεπτομέρειες του σχεδίου, όμως ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε επιφυλακτικός και δεν έδωσε άμεσα το τελικό «πράσινο φως». Σύμφωνα με πληροφορίες, ζήτησε λίγες ημέρες προκειμένου να εξετάσει το συνολικό πολιτικό και στρατηγικό κόστος της συμφωνίας, αλλά και τις πιθανές αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και από συμμάχους της Ουάσινγκτον στην περιοχή.
Η στάση του Τραμπ δεν προκαλεί έκπληξη στους διπλωματικούς κύκλους. Κατά τη διάρκεια προηγούμενων φάσεων της κρίσης, ο ίδιος και οι στενοί του συνεργάτες είχαν αρκετές φορές θεωρήσει ότι βρισκόταν κοντά σε συμφωνία με το Ιράν, ωστόσο οι συνομιλίες κατέρρευσαν την τελευταία στιγμή λόγω διαφωνιών για τις κυρώσεις, τον εμπλουτισμό ουρανίου και τον ρόλο της Τεχεράνης στις περιφερειακές συγκρούσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις προβλέψεις που αφορούν τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα γεωστρατηγικά περάσματα στον κόσμο, από όπου διέρχεται τεράστιο ποσοστό της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το μνημόνιο προβλέπει ότι η ναυσιπλοΐα στα στενά θα είναι πλήρως ελεύθερη, χωρίς διόδια, περιορισμούς ή παρενοχλήσεις.
Παράλληλα, το Ιράν θα αναλάβει την υποχρέωση να απομακρύνει όλες τις νάρκες από την περιοχή μέσα σε διάστημα 30 ημερών, σε μια προσπάθεια να αποκατασταθεί η ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κρίσιμη για τη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών ενέργειας, καθώς κάθε ένταση στα Στενά του Ορμούζ προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου και στις παγκόσμιες οικονομίες.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπεται επίσης σταδιακή άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, καθώς και περιορισμένες εξαιρέσεις από τις οικονομικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο Ιράν. Οι εξαιρέσεις αυτές θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να επανέλθει μερικώς στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, ενισχύοντας σημαντικά την πιεσμένη ιρανική οικονομία.
Κεντρικό σημείο των συνομιλιών παραμένει φυσικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Σύμφωνα με τους Αμερικανούς αξιωματούχους, το μνημόνιο θα περιλαμβάνει σαφή δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Παράλληλα, οι δύο πλευρές θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τη διαχείριση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν, καθώς και για το μέλλον των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού.
Οι ΗΠΑ εμφανίζονται επίσης διατεθειμένες να συζητήσουν τη μερική άρση των οικονομικών κυρώσεων και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της. Επιπλέον, προβλέπεται η δημιουργία ειδικού μηχανισμού για την αποστολή αγαθών και ανθρωπιστικής βοήθειας προς το Ιράν.
Εξαιρετικά σημαντική θεωρείται και η αναφορά του μνημονίου στον πόλεμο μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το κείμενο της συμφωνίας συνδέει τη συνολική αποκλιμάκωση στην περιοχή με τον τερματισμό των συγκρούσεων στο λιβανικό μέτωπο — ένα θέμα που έχει προκαλέσει εντάσεις ακόμη και στις σχέσεις μεταξύ του Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Παρά τις διπλωματικές προσπάθειες, η κατάσταση στην περιοχή παραμένει εξαιρετικά εύφλεκτη. Τις τελευταίες 48 ώρες σημειώθηκαν δύο επεισόδια μεταξύ αμερικανικών και ιρανικών δυνάμεων στα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που αποδεικνύει πόσο εύκολα θα μπορούσε να τιναχθεί στον αέρα η διαπραγματευτική διαδικασία.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν πάντως ότι το Ιράν βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια ιστορική επιλογή. Όπως σημειώνουν, στο εσωτερικό του ιρανικού συστήματος υπάρχουν δυνάμεις που αντιλαμβάνονται ότι η συνέχιση της σύγκρουσης οδηγεί σε οικονομική και πολιτική ασφυξία, ενώ μια συμφωνία με τη Δύση θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες προοπτικές ανάπτυξης και σταθερότητας.
Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι δεν υπάρχουν μυστικές συμφωνίες ή κρυφές δεσμεύσεις αναφορικά με τις κυρώσεις ή τη χρηματοδότηση του Ιράν. Η λογική της Ουάσινγκτον, όπως αναφέρουν αξιωματούχοι, είναι ξεκάθαρη: όσο περισσότερες παραχωρήσεις κάνει η Τεχεράνη στο πυρηνικό ζήτημα και στην περιφερειακή ασφάλεια, τόσο περισσότερα οικονομικά και πολιτικά ανταλλάγματα θα μπορεί να λάβει.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να ανοίξει ευρύτερη συζήτηση για τον ρόλο του Ιράν στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα για τη στήριξη που παρέχει σε οργανώσεις και ένοπλες ομάδες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Η Ουάσινγκτον θεωρεί ότι χωρίς συμφωνία πάνω σε αυτό το ζήτημα δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική και μόνιμη ειρήνη.
Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι σε περίπτωση που οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν ή αποδειχθεί ότι το Ιράν δεν είναι διατεθειμένο να τηρήσει τις δεσμεύσεις του, τότε όλες οι επιλογές θα παραμείνουν ανοιχτές, συμπεριλαμβανομένων οικονομικών και στρατιωτικών μέτρων. Παράλληλα, ξεκαθαρίζουν ότι η αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων που έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή θα εξαρτηθεί από την επίτευξη μιας οριστικής και δεσμευτικής συμφωνίας.
Για την ώρα, πάντως, το μεγάλο ερώτημα παραμένει αν η Τεχεράνη θα επιβεβαιώσει επίσημα την αποδοχή του μνημονίου και αν ο Ντόναλντ Τραμπ θα αποφασίσει τελικά να δώσει το πολιτικό «πράσινο φως» σε μια συμφωνία που μπορεί να αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
- Με πληροφορίες από το άρθρο του Barak Ravid της αμερικάνικης ειδησεογραφικής ιστοσελίδας Axios, που ίδρυσαν οι πρώην δημοσιογράφοι του Politico, με τίτλο «MAGA media’s great unraveling», πατώντας ΕΔΩ