Η δημοκρατία δεν καταλύεται μόνο με βίαιες ανατροπές, αλλά φθείρεται σταδιακά όταν αποδυναμώνονται οι θεσμοί, η ελευθερία, η δικαιοσύνη και η ενεργή συμμετοχή των πολιτών.
Η δημοκρατία είναι το άριστο πολιτικό σύστημα στο οποίο ο δήμος (ο λαός) “κρατεί”, έχει την εξουσία, τη δύναμη και διοικεί το κράτος.
Στην άμεση δημοκρατία συμμετέχουν όλοι οι πολίτες στη συνέλευση του δήμου, όπου αποφασίζουν εκλέγοντας τους άρχοντες και ψηφίζοντας τους νόμους.
Στις σύγχρονες κοινωνίες, οι οποίες είναι πολυπληθείς, είναι αδύνατη η παρουσία όλων των πολιτών σε ένα χώρο, για να αποφασίσουν και γι’ αυτό έχει καθιερωθεί το σύστημα της έμμεσης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας με την εκλογή αντιπροσώπων, των βουλευτών, οι οποίοι βουλεύονται, συσκέπτονται και αποφασίζουν εκλέγοντας τη διοίκηση του κράτους και ψηφίζοντας τους νόμους.
Όταν το κοινοβουλευτικό σύστημα δε λειτουργεί σωστά τότε μιλάμε για καταστροφή της δημοκρατίας.
Η δημοκρατία δεν καταστρέφεται από εξωτερικούς παράγοντες πάντα, όπως είναι το πραξικόπημα.
Συνήθως καταστρέφεται σιγά-σιγά, όταν αρχίζουν να φθείρονται βασικά της στοιχεία και να ξεθωριάζουν αξίες και αρχές γενικά παραδεκτές απ’ όλους.
Μερικά στοιχεία μας δείχνουν πώς αδυνατίζει και καταστρέφεται η δημοκρατία από μέσα, από την ίδια τη λειτουργία της.
- Όταν περιορίζεται ή λοιδορείται η ελευθερία λόγου και οι αντίθετες φωνές απαξιώνονται ή δε λαμβάνονται υπόψη από την πλειοψηφία.
- Όταν η δικαιοσύνη δεν είναι ανεξάρτητη και οι δικαστές ελέγχονται από την κυβέρνηση ή τα κόμματα, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πραγματική ισότητα των πολιτών.
- Όταν το πολιτικό σύστημα διαφθείρεται με ρουσφέτια, με χρηματισμούς, με διαπλοκή, με διορισμούς “ημετέρων”, ή με σκάνδαλα οικονομικά και γενικά όταν οι διορισμοί στο κράτος και το χρήμα καθορίζουν τις αποφάσεις.
- Όταν ο λαός παραπλανιέται με ψεύτικες υποσχέσεις, με προπαγάνδα, με φόβο, με fake news, με κίνδυνο από διάφορους “εχθρούς” για να αποπροσανατολίζεται.
- Όταν μειώνεται η συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Όταν ο κόσμος λέει «δεν αλλάζει τίποτα», ή “όλοι το ίδιο είναι”, όταν δεν ψηφίζει και δεν ενδιαφέρεται, με αποτέλεσμα να αποφασίζουν λίγοι για όλους.
- Όταν η εξουσία συγκεντρώνεται σε ένα πρόσωπο ή σε λίγους που αποφασίζουν. Η δημοκρατία χρειάζεται έλεγχο και ισορροπίες. Αν όλα περνάνε από έναν, τότε ισχύει ο αυταρχισμός.
- Όταν υπονομεύεται η βούληση του λαού με τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης και οι εκλογές δεν είναι πραγματικά ελεύθερες, τότε η δημοκρατία καταστρέφεται και ο λαός χάνει τη δύναμη να ελέγχει την εξουσία.
************
Για να έχει ο λαός τη δύναμη, την εξουσία, είναι ανάγκη να συμμετέχει, και να ελέγχει “τα κακώς κείμενα”, διότι όταν δεν συμμετέχει στα κοινά, είναι “αχρείος”, άχρηστος πολίτης και η δημοκρατία θα αυτοκαταστρέφεται.
* Θωμάς Μπάκας, Αναπλ. Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστήμιου Ιωαννίνων
