Η συντριπτική νίκη του Πέτερ Μαγιάρ διαλύει το «ανελεύθερο» καθεστώς και αλλάζει τις ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η πτώση του Βίκτορ Όρμπαν δεν είναι απλώς μια εσωτερική πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία, αλλά ένας παγκόσμιος σεισμός. Μετά από 16 χρόνια απόλυτης κυριαρχίας, το σύστημα του Fidesz κατέρρευσε υπό το βάρος της διαφθοράς και της οικονομικής δυσπραγίας. Η εμφατική νίκη του Πέτερ Μαγιάρ και του κόμματος Tisza σηματοδοτεί μια νέα αυγή για τη Βουδαπέστη, αλλά και μια τεράστια ανακούφιση για τις Βρυξέλλες.
Τι σημαίνει η πτώση του για την Ευρώπη; Στο ερώτημα αυτό προσπαθεί να δώσει απάντηση μια ομάδα πέντε αναλυτών για την βρετανική εφημερίδα Guardian
Zsuzsanna Szelényi: Δείξαμε ότι ακόμη και τα εδραιωμένα ανελεύθερα καθεστώτα δεν είναι ανίκητα
(Η Ζσουζάνα Σελένι «Zsuzsanna Szelényi» είναι Ουγγαρέζα συγγραφέας, πολιτικός, ειδικός σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Διευθύντρια της Ακαδημίας Ηγεσίας του Ινστιτούτου Δημοκρατίας)
«Ευρώπη! Ευρώπη! Ευρώπη!». Αυτό φώναζαν δεκάδες χιλιάδες από εμάς στις όχθες του Δούναβη την Κυριακή, καθώς ο Πέτερ Μαγιάρ απευθυνόταν στο πανηγυρίζον πλήθος. Με ένα ποσοστό συμμετοχής-ρεκόρ της τάξης του 77%, οι Ούγγροι προκάλεσαν έναν πολιτικό σεισμό, δίνοντας στο κόμμα Tisza του Μαγιάρ την πρώτη πραγματική ευκαιρία μετά από 16 χρόνια να αποσυναρμολογήσει το σύστημα που έχτισε ο Βίκτορ Όρμπαν.
Στην πραγματικότητα, τα θεμέλια του Fidesz είχαν αρχίσει να ραγίζουν εδώ και καιρό. Ένα πολιτικό σκάνδαλο το 2024 αποκάλυψε μια βαθιά ηθική κατάρρευση στην καρδιά του καθεστώτος του. Διέλυσε επίσης έναν από τους κεντρικούς μύθους της εξουσίας του: ότι τα πολιτικά του ένστικτα ήταν αλάνθαστα. Η απίθανη άνοδος του Μαγιάρ κατέστη δυνατή λόγω των επιδεινούμενων οικονομικών επιδόσεων της κυβέρνησης και της αυξανόμενης οργής για τη φιλορωσική, αντιευρωπαϊκή στάση της. Για χρόνια, οι Ούγγροι ψηφοφόροι ένιωθαν παγιδευμένοι ανάμεσα σε μια αυταρχική κυβέρνηση και μια αδύναμη, κατακερματισμένη αντιπολίτευση. Ο Μαγιάρ έσπασε αυτό το αδιέξοδο.
Το γεγονός ότι τα κατάφερε είναι αξιοσημείωτο. Αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει ένα κράτος-κόμμα: ένα σύστημα που συντηρείται από τεράστιους θεσμικούς, οικονομικούς και προπαγανδιστικούς πόρους. Ωστόσο, ο Μαγιάρ κατάλαβε κάτι ουσιαστικό. Έκανε εκστρατεία σε όλη τη χώρα με αστείρευτη ενέργεια, πηγαίνοντας σε μικρές πόλεις που θεωρούνταν πολιτικά «κλειστές». Η συντηρητική-λαϊκιστική γλώσσα του τον θωράκισε από τις συνηθισμένες επιθέσεις κατά των φιλελεύθερων πολιτικών. Θέτοντας το ερώτημα «Ανατολή ή Δύση» στο επίκεντρο, έδωσε στους ψηφοφόρους μια σαφήνεια που έλειπε προ πολλού.
Στον νικητήριο λόγο του, ο Μαγιάρ έδωσε φιλόδοξες υποσχέσεις για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και τη διόρθωση των σχέσεων με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Αυτές οι υποσχέσεις θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθούν. Ο Μαγιάρ μπορεί να κέρδισε την εξουσία, αλλά δεν κληρονόμησε ένα φυσιολογικό κράτος. Το σύστημα του Όρμπαν έχει διεισδύσει στο κράτος, στα μέσα ενημέρωσης, στην οικονομία και στην ίδια την πολιτική κουλτούρα. Η απομάκρυνση του Όρμπαν από το αξίωμα είναι ένα πράγμα. Η αποσυναρμολόγηση του «Ορμπανισμού» είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Nathalie Tocci: Πρόκειται για μια νίκη του φιλελευθερισμού στον κόσμο
(Η Ναθαλί Τότσι «Nathalie Tocci» είναι Ιταλίδα πολιτική επιστήμονας, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις και καθηγήτρια στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών Ευρώπης του Johns Hopkins)
Σπάνια μια εκλογική αναμέτρηση είναι τόσο σημαντική εκτός μιας χώρας όσο είναι στο εσωτερικό της. Η Ουγγαρία είναι μια τέτοια περίπτωση. Η αποφασιστική νίκη του Πέτερ Μαγιάρ προσφέρει στην Ουγγαρία την ευκαιρία να βγει από την τρύπα που έσκαψε ο Όρμπαν από το 2010. Ο ουγγρικός λαός ψήφισε συντριπτικά υπέρ της αλλαγής.
Το παράδειγμα της Πολωνίας δείχνει πόσο δύσκολο είναι να αναιρεθούν χρόνια αυταρχισμού. Ο Μαγιάρ θα αντιμετωπίσει σθεναρή αντίσταση από όλους εκείνους που επωφελήθηκαν από τον καπιταλισμό των «ημετέρων» του Όρμπαν. Ωστόσο, ο ευρύτερος πολιτικός αντίκτυπος της ήττας του Όρμπαν είναι βαθύς και άμεσος. Αφαιρεί ένα «αγκάθι» από τα πλευρά της ΕΕ – ιδιαίτερα όσον αφορά την Ουκρανία. Παγκοσμίως, ο Όρμπαν υπήρξε πρωτοπόρος, σύμβολο και πηγή έμπνευσης για την εθνικιστική δεξιά. Η ήττα του σηματοδοτεί μια νίκη του φιλελευθερισμού στον κόσμο, ίσως ακόμη περισσότερο από ό,τι στην ίδια την Ουγγαρία.
Cas Mudde: Κανένας ακροδεξιός ηγέτης δεν μπορεί να μπει στα παπούτσια του
(Ο Κας Μούντε «Cas Mudde» είναι Ολλανδός πολιτικός επιστήμονας, που εστιάζει στον πολιτικό εξτρεμισμό και στον λαϊκισμό στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες)
Οι εκλογές στην Ουγγαρία θυμίζουν ότι μεγάλο μέρος του δημόσιου λόγου υπερεκτιμά την ισχύ του αυταρχισμού και την αδυναμία της δημοκρατίας. Το αποτέλεσμα θα χρησιμοποιηθεί για κάθε είδους εσφαλμένους ισχυρισμούς, από το ότι αυτό σηματοδοτεί το τέλος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη μέχρι την ιδέα ότι ο Όρμπαν έχασε λόγω της τοξικότητας του Τραμπ. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για ένα συγκεκριμένα ουγγρικό γεγονός, που εξηγείται από 16 χρόνια διαφθοράς και οικονομικής κακοδιαχείρισης.
Ωστόσο, αυτό το αποτέλεσμα έχει ισχυρή συμβολική αξία. Ο Όρμπαν είχε δώσει στην ακροδεξιά μια μόνιμη παρουσία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, από όπου ασκούσε βέτο ή παρεμπόδιζε αποφάσεις της ΕΕ. Ο Όρμπαν έφυγε, προς το παρόν. Και ενώ υπάρχουν πολλοί άλλοι ακροδεξιοί πολιτικοί (όπως η Τζόρτζια Μελόνι), κανένας δεν έχει την πρόθεση, τη δύναμη ή τους πόρους να καλύψει το κενό που δημιουργεί η ήττα του Όρμπαν. Και αυτό είναι που πρέπει να γιορτάσουμε σήμερα.
Zselyke Csaky: Η ΕΕ πρέπει επειγόντως να βρει τρόπους να αντιμετωπίσει μελλοντικούς «Όρμπαν»
(Η Ζέλικε Τσάκι «Zselyke Csaky» είναι ανώτερη ερευνήτρια στο Centre for European Reform – Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. Το έργο της επικεντρώνεται στους θεσμούς της ΕΕ, τις εκλογές, το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία.)
Αυτή είναι μια ιστορική στιγμή. Η νίκη του Πέτερ Μαγιάρ έφερε τεράστια ανακούφιση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όμως, το γεγονός ότι πολλοί ηγέτες της ΕΕ απλώς ήλπιζαν ότι το «πρόβλημα Όρμπαν» θα εξαφανιζόταν, αποκαλύπτει ένα βαθύτερο ζήτημα: η ΕΕ εξακολουθεί να στερείται μιας συνεκτικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης στις τάξεις της.
Το μάθημα είναι ότι η ΕΕ πρέπει να εξοπλιστεί καλύτερα για να διαχειριστεί τέτοιες καταστάσεις στο μέλλον. Η εκλογή του Μαγιάρ προσφέρει στην Ευρώπη την ευκαιρία να βγει ισχυρότερη, να δώσει στην Ουκρανία τη στήριξη που χρειάζεται και να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις που θα εμποδίζουν μεμονωμένα κράτη-μέλη να κρατούν την ήπειρο «όμηρο».
Mujtaba Rahman: Η Ουγγαρία υπό τον Μαγιάρ θα στηρίξει την Ουκρανία
(Ο Mujtaba Rahman «Μουτζταμπά Ρεχμάν» είναι Διευθύνων σύμβουλος της Eurasia Group για την Ευρώπη)
Η λέξη «ιστορική» είναι λίγη. Η σαρωτική νίκη του κόμματος Tisza αναμένεται να του δώσει τη συνταγματική πλειοψηφία των δύο τρίτων που χρειάζεται για να αρχίσει να ξετυλίγει τον έλεγχο του Όρμπαν πάνω στη χώρα.
Ο Μαγιάρ θα εργαστεί άμεσα για την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων ευρώ από τα παγωμένα κονδύλια της ΕΕ. Θα ανακαλέσει το βέτο του Όρμπαν για τη βοήθεια προς την Ουκρανία και θα συμφωνήσει να ανοίξει ο δρόμος για τη ροή 90 δισ. ευρώ προς τη χώρα αυτή. Στο εσωτερικό, αναμένεται να διαλύσει τον μηχανισμό δημοσίων σχέσεων του Fidesz και διάφορους δημόσιους φορείς που δημιούργησε ο Όρμπαν για να παρενοχλεί τους επικριτές του. Ο νέος πρωθυπουργός θα έχει μια περίοδο χάριτος, αλλά θα δεχθεί τεράστιες πιέσεις για την αντιμετώπιση οικονομικών ζητημάτων και την ικανοποίηση των μεγάλων προσδοκιών του λαού.
- Διαβάστε από το πρωτότυπο τις απόψεις των Zsuzsanna Szelényi, Nathalie Tocci, Cas Mudde, Zselyke Csaky και Mujtaba Rahman για την βρετανική εφημερίδα The Guardian, με τίτλο «Viktor Orbán is gone. What does his fall mean for Europe? Our panel responds» και υπότιτλο « Hungary’s return to democracy will be hard. But the impact of Péter Magyar’s decisive victory could be profound, inside the country and beyond », πατώντας ΕΔΩ
