Εμπειρογνώμονες του διεθνούς δικαίου δηλώνουν «σοβαρά ανήσυχοι» για τα «πλήγματα σε σχολεία, κέντρα υγείας και κατοικίες» κατά παράβαση των Συμβάσεων της Γενεύης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump), άλλοι ανώτεροι αξιωματούχοι των ΗΠΑ και οι υποστηρικτές τους φαίνεται να υιοθετούν επιθέσεις – και απειλές επιθέσεων – κατά των ιρανικών πολιτικών υποδομών, οι οποίες, σύμφωνα με νομικούς εμπειρογνώμονες, φαίνεται να συνιστούν σοβαρά εγκλήματα πολέμου βάσει του διεθνούς δικαίου.
Σε ένα ασυνάρτητο εθνικό διάγγελμα την Τετάρτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ προειδοποίησε ότι εάν το Ιράν δεν κατέληγε σε μια απροσδιόριστη συμφωνία μαζί του, οι δυνάμεις των ΗΠΑ θα «χτυπούσαν κάθε μία από τις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» και θα «έφερναν [το Ιράν] πίσω στην εποχή των σπηλαίων – εκεί που ανήκουν».
Υλοποιώντας αυτή την απειλή μια μέρα αργότερα, ο Τραμπ δημοσίευσε εικόνες από ένα πλήγμα στην ημιτελή γέφυρα B1 κοντά στην Τεχεράνη, προειδοποιώντας: «Έπονται πολλά περισσότερα!».
Η Έρικα Γκεβάρα Ρόσας (Erika Guevara Rosas), ανώτερη διευθύντρια έρευνας, συνηγορίας, πολιτικής και εκστρατειών της Διεθνούς Αμνηστίας, δήλωσε: «Η σκόπιμη επίθεση σε πολιτικές υποδομές, όπως οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, γενικά απαγορεύεται. Ακόμη και στις περιορισμένες περιπτώσεις που χαρακτηρίζονται ως στρατιωτικοί στόχοι, ένα μέρος δεν μπορεί να επιτεθεί σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας εάν αυτό μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογη βλάβη στους αμάχους.
Δεδομένου ότι τέτοιοι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής είναι απαραίτητοι για την κάλυψη των βασικών αναγκών και της επιβίωσης δεκάδων εκατομμυρίων αμάχων, η επίθεση εναντίον τους θα ήταν δυσανάλογη και ως εκ τούτου παράνομη βάσει του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και θα μπορούσε να ισοδυναμεί με έγκλημα πολέμου».
Αυτή η αρχή υπογραμμίστηκε το 2024, όταν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον πρώην υπουργό Άμυνας της Ρωσίας, Σεργκέι Σοϊγκού, και τον Ρώσο στρατηγό Βαλέρι Γκεράσιμοφ, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για τη διεύθυνση εκτεταμένων επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας και για την πρόκληση υπερβολικής βλάβης σε αμάχους.
Την Πέμπτη, περισσότεροι από 100 Αμερικανοί εμπειρογνώμονες στο διεθνές δίκαιο από πανεπιστήμια όπως το Χάρβαρντ, το Γέιλ, το Στάνφορντ και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια δήλωσαν ότι η συμπεριφορά των αμερικανικών δυνάμεων και οι δηλώσεις ανώτερων αξιωματούχων των ΗΠΑ «εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων πιθανών εγκλημάτων πολέμου».
Η επιστολή, που δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο του περιοδικού πολιτικής Just Security, τόνισε το σχόλιο του Τραμπ τον περασμένο μήνα ότι οι ΗΠΑ μπορεί να πραγματοποιήσουν πλήγματα στο Ιράν «απλώς για πλάκα». Παρέθεσε επίσης σχόλια του υπουργού Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ (Pete Hegseth), ο οποίος είπε στους δημοσιογράφους ότι οι ΗΠΑ δεν πολεμούν με «ηλίθιους κανόνες εμπλοκής».
Οι ειδικοί δήλωσαν ότι ανησυχούν σοβαρά για πλήγματα που έπληξαν σχολεία, εγκαταστάσεις υγείας και σπίτια, σημειώνοντας μια επίθεση σε σχολείο στην Τεχεράνη την πρώτη ημέρα του πολέμου που σκότωσε περισσότερα από 160 παιδιά και δασκάλους.
Τα δύο ζητήματα σχετικά με το τι συνιστά πολιτικό αντικείμενο και την εξέταση της αναλογικότητας κατά το πλήγμα σε πολιτικά αντικείμενα που ένας εμπόλεμος έχει προσδιορίσει ότι έχουν στρατιωτική λειτουργία, είναι από τα πιο περίπλοκα ερωτήματα στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
Σύμφωνα με το άρθρο 52 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου των Συμβάσεων της Γενεύης του 1977, τα «πολιτικά αντικείμενα», όπως οι υποδομές, ορίζονται όχι από μόνα τους αλλά από αυτό που δεν είναι: στρατιωτικοί στόχοι των οποίων η καταστροφή δεν προσφέρει κανένα σαφές στρατιωτικό πλεονέκτημα.
Στο επίκεντρο του ερωτήματος για το τι μπορεί – ή δεν μπορεί – να δεχθεί επίθεση βρίσκεται η θεμελιώδης αρχή της διάκρισης μεταξύ αμάχων και μαχητών. Ο κανόνας 10 των εθιμικών κανόνων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου ορίζει ρητά: «Τα πολιτικά αντικείμενα προστατεύονται από επίθεση, εκτός εάν και για όσο διάστημα αποτελούν στρατιωτικούς στόχους».
Αυτό θέτει μια απαίτηση σε όλα τα μέρη: οι επιτιθέμενοι πρέπει να αποφεύγουν τη στοχοποίηση πολιτικών αντικειμένων και το μέρος που δέχεται επίθεση πρέπει να αποφεύγει την «ανάμιξη» στρατιωτικών και αμάχων.
Κωδικοποιημένο στο διεθνές δίκαιο, το καταστατικό του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου καθιστά σαφές ότι αποτελεί έγκλημα πολέμου η σκόπιμη κατεύθυνση επιθέσεων κατά πολιτικών αντικειμένων εάν αυτά «δεν είναι στρατιωτικοί στόχοι».
Ακόμη και όταν ένα πολιτικό αντικείμενο θεωρείται ότι έχει γίνει στρατιωτικό αντικείμενο, το διεθνές δίκαιο απαιτεί από το επιτιθέμενο μέρος να εξισορροπήσει τη βλάβη στον άμαχο πληθυσμό.
Το διεθνές δίκαιο έχει γίνει πιο σαφές και ακριβές στο θέμα της προστασίας των πολιτικών αντικειμένων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά οι ΗΠΑ και οι δυτικοί σύμμαχοι έχουν εξαπολύσει αμφισβητήσιμες επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές στο παρελθόν, συμπεριλαμβανομένου του Ιράκ στον πόλεμο του Κόλπου το 1991 και σε σερβικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Η Σάρα Γιάγκερ (Sarah Yager), διευθύντρια της Human Rights Watch στην Ουάσιγκτον, δήλωσε ότι η παράλυση των σταθμών παραγωγής ενέργειας του Ιράν θα ήταν «καταστροφική για τον ιρανικό λαό», διακόπτοντας το ηλεκτρικό ρεύμα σε νοσοκομεία, παροχές νερού και άλλες ζωτικές πολιτικές ανάγκες.
«Ο αμερικανικός στρατός διαθέτει πρωτόκολλα σχεδιασμένα να περιορίζουν αυτού του είδους τη βλάβη στον άμαχο πληθυσμό, αλλά όταν ο πρόεδρος μιλάει με αυτόν τον τρόπο, κινδυνεύει να στείλει το μήνυμα ότι αυτοί οι περιορισμοί είναι προαιρετικοί, και αυτό είναι που κάνει αυτή τη στιγμή τόσο επικίνδυνη», είπε.
Το διεθνές δίκαιο επιτρέπει επιθέσεις σε ενεργειακές μονάδες και άλλους φαινομενικά πολιτικούς στόχους μόνο εάν προσδιοριστεί ότι υποστηρίζουν κυρίως στρατιωτική δραστηριότητα. Ο Τομ Ντάννενμπαουμ (Tom Dannenbaum), καθηγητής στη Νομική Σχολή του Στάνφορντ, δήλωσε ότι οι δηλώσεις του Τραμπ έδειχναν το αντίθετο.
«Η αναφορά στην εποχή των σπηλαίων υποδηλώνει ότι αντικείμενα θα στοχοποιούνταν προφανώς επειδή συμβάλλουν στη βιωσιμότητα μιας σύγχρονης κοινωνίας στο Ιράν, κάτι που είναι εντελώς άσχετο με το ερώτημα της συμβολής στη στρατιωτική δράση – την απαραίτητη προϋπόθεση για τη στοχοποίηση στον πόλεμο», είπε.
Οι επιθέσεις σε πολιτικά αντικείμενα από το Ιράν, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της προέδρου της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού, Μιρχάνα Σπολτζάρικ Εγκέ (Mirjana Spoljaric Egger), η οποία δήλωσε ότι ενδέχεται να διαπράττονται εγκλήματα πολέμου.
«Ο πόλεμος στις βασικές υποδομές είναι πόλεμος κατά των αμάχων… Οι σκόπιμες επιθέσεις σε βασικές υπηρεσίες και πολιτικές υποδομές μπορούν να ισοδυναμούν με εγκλήματα πολέμου. Βλέπουμε υποδομές ενέργειας, καυσίμων, νερού και υγειονομικής περίθαλψης να καταστρέφονται», είπε. «Αυτή η ανησυχητική τάση δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή ή στις τελευταίες τρεις εβδομάδες· είναι διάχυτη σε συγκρούσεις σε όλες τις περιοχές».
- Διαβάστε από το πρωτότυπο το άρθρο του δημοσιογράφου Peter Beaumont, της βρετανικής εφημερίδαςThe Guardianμε τίτλο «Is the US committing war crimes by targeting Iran’s civilian infrastructure?» και υπότιτλο « International law experts ‘seriously concerned’ about ‘strikes on schools, health centres and homes’ in contravention of Geneva conventions», πατώντας ΕΔΩ
