Ο πόλεμος με το Ιράν, παρά την πολυπλοκότητα και τις παγκόσμιες επιπτώσεις του, συνοψίζεται σε ένα μοναδικό ερώτημα: Ποιος μπορεί να αντέξει τον πόνο για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα;
Η εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου υποδεικνύει αυτό που μπορεί να αποτελεί το πιο αποτελεσματικό όπλο του Ιράν και τη μεγαλύτερη ευπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών στη συνέχιση της εκστρατείας: την πρόκληση ζημιάς στην παγκόσμια οικονομία. Η απότομη άνοδος στις τιμές της βενζίνης έχει θορυβήσει τους καταναλωτές και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, ενώ οι διεθνείς μεταφορές και οι αποστολές εμπορευμάτων έχουν υποστεί σοβαρές διαταραχές.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) φαίνεται να γνωρίζει τον κίνδυνο. Καθώς το πετρέλαιο εκτινάχθηκε κοντά στα $120 το βαρέλι τη Δευτέρα —το υψηλότερο επίπεδο από το 2022— άφησε να εννοηθεί ότι ο πόλεμος θα είναι «βραχυπρόθεσμος». Αυτό βοήθησε στον καθησυχασμό των αγορών και η τιμή υποχώρησε γύρω στα $90, την ίδια στιγμή που ο Τραμπ, σχεδόν στην ίδια πρόταση, δεσμευόταν να συνεχίσει τον πόλεμο και την τιμωρία του Ιράν.
Από την άλλη πλευρά, το Ιράν καλείται να υπομείνει μια σχεδόν συνεχή ροή αμερικανικών και ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών, έναντι των οποίων δεν μπορεί να αμυνθεί. Μέχρι στιγμής, η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει υπό έλεγχο, με την ηγεσία να περνά από τον Αγιατολάχ που σκοτώθηκε στα πρώτα πλήγματα του πολέμου, στον γιο του. Παρόλο που ο στρατός του έχει δεχθεί εκτεταμένα πλήγματα, συνεχίζει να εκτοξεύει πυραύλους και drones σε όλη την περιοχή.
Ο ιρανικός λαός, που είχε ήδη ξεσηκωθεί κατά της θεοκρατίας σε πανεθνικές διαδηλώσεις τον Ιανουάριο, εξακολουθεί να «βράζει» από θυμό, αλλά παραμένει στα σπίτια του προσπαθώντας να επιβιώσει από τους σφοδρούς βομβαρδισμούς. Οι δυνάμεις ασφαλείας βρίσκονται στους δρόμους καθημερινά για να διασφαλίσουν ότι δεν θα σχηματιστούν αντικυβερνητικές διαδηλώσεις.
Η πίεση ασκείται επίσης και στους συμμάχους των ΗΠΑ. Τα αραβικά κράτη του Κόλπου, αν και δεν είναι εμπόλεμα μέρη, αντιμετωπίζουν τα φαινομενικά ατελείωτα και περιστασιακά θανατηφόρα ιρανικά πυρά που στοχεύουν πετρελαιοπηγές, πόλεις και κρίσιμα έργα ύδρευσης. Και το Ισραήλ, ενώ καυχιέται ότι προκαλεί μεγάλες ζημιές στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και σε άλλους στρατιωτικούς στόχους, συνεχίζει να στοχοποιείται από εξελιγμένους ιρανικούς πυραύλους που διασπείρουν εκρηκτικά πάνω από τις πόλεις του. Οι συχνοί ήχοι των σειρήνων λόγω των ιρανικών πυραύλων έχουν ανατρέψει την καθημερινότητα, κλείνοντας σχολεία και χώρους εργασίας και δημιουργώντας μια τεταμένη ατμόσφαιρα σε όλη την περιοχή.

Δεν διαφαίνεται διέξοδος στις συγκρούσεις
Δεν διαφαίνεται άμεσο τέλος στον πόλεμο— ούτε και στη ρητορική που προέρχεται τόσο από την Αμερική όσο και από το Ιράν, των οποίων η εχθρότητα εκτείνεται δεκαετίες πίσω, στην Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και την κρίση των ομήρων στην πρεσβεία των ΗΠΑ.
«Έχουμε ήδη νικήσει με πολλούς τρόπους, αλλά δεν έχουμε νικήσει αρκετά», δήλωσε ο Τραμπ σε ομιλία του τη Δευτέρα στο Ντοράλ της Φλόριντα. «Προχωράμε μπροστά, πιο αποφασισμένοι από ποτέ να πετύχουμε την τελική νίκη που θα τερματίσει αυτόν τον μακροχρόνιο κίνδυνο μια για πάντα».
Ο αξιωματούχος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, (Kazem Gharibabadi) προσέφερε μια πανομοιότυπη δήλωση από την Τεχεράνη, καυχούμενος ότι η Ισλαμική Δημοκρατία απέρριψε επαφές για κατάπαυση του πυρός που, όπως είπε, προήλθαν από την Κίνα, τη Γαλλία, τη Ρωσία και άλλους.
«Αυτή τη στιγμή, έχουμε το πάνω χέρι», δήλωσε ο Γκαριμπαμπαντί στην ιρανική κρατική τηλεόραση αργά το βράδυ της Δευτέρας. «Απλά κοιτάξτε την κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας και των ενεργειακών αγορών — ήταν πολύ επώδυνο γι’ αυτούς». Είπε ότι το Ιράν είναι εκείνο που «θα καθορίσει το τέλος του πολέμου».

Η στρατηγική του Ιράν παραμένει το χάος
Πολλά χρόνια, πριν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξαπολύσουν επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν προειδοποιούσε ότι, αν δεχθεί επίθεση, θα αντεπιτεθεί σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, στοχεύοντας τις υποδομές πετρελαίου που έκαναν τους Άραβες γείτονές του στον Κόλπο απίστευτα πλούσιους. Αντιθέτως, η οικονομία της Τεχεράνης έχει γονατίσει από τις διεθνείς κυρώσεις.
Το Ιράν έχει πλέον υλοποιήσει την απειλή του με ομοβροντίες πυραύλων και drones. Το Κατάρ αναγκάστηκε να διακόψει την παραγωγή φυσικού αερίου και το Μπαχρέιν δήλωσε ότι οι πετρελαϊκές του δραστηριότητες δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις συμβατικές τους υποχρεώσεις. Άλλοι παραγωγοί, όπως η Saudi Aramco, έχουν επηρεαστεί, διαταράσσοντας μια βασική πηγή ενέργειας για την Ασία — ιδιαίτερα για την Κίνα, η οποία έστειλε ανώτατο απεσταλμένο στην περιοχή.
Η ναυσιπλοΐα έχει σταματήσει σε μεγάλο βαθμό στα στρατηγικά Στενά του Ορμούζ, το στενό πέρασμα του Περσικού Κόλπου από το οποίο διέρχεται το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και έως και το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων. Το Ιράν δεν χρειάστηκε να ναρκοθετήσει το πέρασμα — οι επιθέσεις του σε αρκετά πλοία ώθησαν τις εταιρείες να σταματήσουν τη διέλευση των σκαφών τους.
Ο Τραμπ πρότεινε τη συνοδεία δεξαμενόπλοιων από αμερικανικά πολεμικά πλοία, αλλά αυτό δεν έχει υλοποιηθεί ακόμη με τρόπο που να επανεκκινήσει την κυκλοφορία. Νωρίς το πρωί της Τρίτης, απείλησε ότι εάν το Ιράν σταματήσει τη ροή του πετρελαίου μέσω των στενών, «θα πληγεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ΕΙΚΟΣΙ ΦΟΡΕΣ ΠΙΟ ΣΚΛΗΡΑ από ό,τι έχει πληγεί μέχρι τώρα».
«Επιπλέον, θα εξουδετερώσουμε εύκολα καταστρέψιμους στόχους που θα καταστήσουν πρακτικά αδύνατο για το Ιράν να ανοικοδομηθεί ποτέ ξανά ως Έθνος — Θάνατος, Φωτιά και Οργή θα βασιλεύσουν πάνω τους — Αλλά ελπίζω και προσεύχομαι να μην συμβεί αυτό!» έγραψε στην πλατφόρμα του, Truth Social.
Το Ιράν, ωστόσο, επέμεινε στη θέση του. Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν την Τρίτη ότι δεν θα επιτρέψουν «ούτε ένα λίτρο πετρελαίου» να φύγει από τον Περσικό Κόλπο.

Τι σημαίνει νίκη;
Για τους θεοκρατικούς ηγέτες του Ιράν, νίκη σημαίνει η επιβίωση του καθεστώτος στην εξουσία, ανεξάρτητα από το κόστος για τη χώρα και την περιοχή.
Ο Τραμπ υπήρξε ασαφής και αντιφατικός σχετικά με τους στόχους του στον πόλεμο. Άλλοτε φαίνεται να πιέζει για την ανατροπή της θεοκρατίας του Ιράν και άλλοτε φαίνεται διατεθειμένος να σταματήσει πριν από αυτό, λέγοντας γενικά ότι θέλει να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα αποτελεί πλέον απειλή για το Ισραήλ, την περιοχή και τις ΗΠΑ. Αυτό θα μπορούσε να του δώσει την ευελιξία να κηρύξει τη νίκη, ειδικά εάν αρχίσουν να φαίνονται πραγματικές ζημιές στην οικονομία των ΗΠΑ.
Αλλά αν ο πόλεμος σταματούσε αυτή τη στιγμή, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ θα έρχονταν αντιμέτωποι με μεγάλες προκλήσεις.
Μία από αυτές είναι η ηγεσία του Ιράν. Μετά από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή που σκότωσε τον 86χρονο Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ (Ayatollah Ali Khamenei) στην αρχή του πολέμου, οι Ιρανοί κληρικοί όρισαν τον 56χρονο γιο του, Μοτζταμπά (Mojtaba), στη θέση αυτή, αναβιβάζοντάς τον στον βαθμό του Αγιατολάχ.
Ως ο απόλυτος πλέον ηγέτης του Ιράν, ο νεότερος Χαμενεΐ θεωρείται εδώ και καιρό από τους αναλυτές ως ακόμη πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του, με στενούς δεσμούς με τους παραστρατιωτικούς Φρουρούς της Επανάστασης. Το Ισραήλ τον έχει ήδη περιγράψει ως στόχο της εκστρατείας του, ενώ ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι ήθελε κάποιον άλλον σε αυτόν τον ρόλο.
Επίσης, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου — ένας από τους λόγους για τον πόλεμο που έχουν προβάλει τόσο το Ισραήλ όσο και οι ΗΠΑ. Το Ιράν εμπλούτιζε σε καθαρότητα έως και 60%, ένα μικρό τεχνικό βήμα μακριά από το επίπεδο του 90% που απαιτείται για όπλα.
Οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, θάβοντας πιθανώς μεγάλο μέρος του αποθέματος στα ερείπια. Αυτές οι τοποθεσίες παραμένουν μέχρι σήμερα απρόσιτες για τους διεθνείς επιθεωρητές.
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ (Mojtaba Khamenei) θα μπορούσε να εκδώσει ένα θρησκευτικό διάταγμα (φετφά), αναιρώντας τις προηγούμενες δηλώσεις του πατέρα του και διατάσσοντας τη χρήση του ουρανίου για την κατασκευή όπλου. Αυτό είναι κάτι που τόσο η Αμερική όσο και το Ισραήλ —που πιστεύεται ότι είναι το μοναδικό κράτος με πυρηνικά όπλα στη Μέση Ανατολή— δεν θέλουν να δουν να συμβαίνει.

  • Διαβάστε από το πρωτότυπο την ανάλυση του δημοσιογράφου Jon Gambrell του αμερικάνικου μη κερδοσκοπικού πρακτορείου ειδήσεων Associated Press(AP) με τίτλο «Analysis: Iran war becomes a contest of who can take the most pain», πατώντας ΕΔΩ